Przedmiot z zakresu historii Polski lub powszechnej 290-HI3-3PZHP

Profil studiów: ogólnoakademicki.
Forma kształcenia: szkoła doktorska, poziom 8 Polskiej Ramy Kwalifikacji.
Dziedzina: nauki humanistyczne. Dyscyplina: historia.
Wymiar zajęć: 45 godzin konwersatorium, w tym 30 godzin w semestrze 4, zimowym, oraz 15 godzin w semestrze 5, letnim. Doktoranci rozpoczynają zajęcia w semestrze zimowym drugiego roku kształcenia, a kończą w połowie semestru letniego trzeciego roku. Cały wymiar przypisany jest do jednej grupy zajęciowej.
Punkty ECTS: 6.

WYMAGANIA WSTĘPNE
Doktorant przystępujący do zajęć dysponuje wiedzą historyczną na poziomie studiów drugiego stopnia, umiejętnością samodzielnej kwerendy bibliotecznej i archiwalnej oraz znajomością języka angielskiego pozwalającą na lekturę literatury naukowej. Znajomość dziejów motoryzacji nie jest wymagana.

RAMY MERYTORYCZNE
Dzieje motoryzacji polskiej, europejskiej, amerykańskiej i azjatyckiej w XX wieku, ujmowane przez pryzmat konstruktorów, koncernów, produktów i rynków motoryzacyjnych, a także wpływu motoryzacji na kulturę masową i styl życia. Wykład konwersatoryjny prowadzi od uwarunkowań rozwoju automobilizmu na ziemiach polskich, poprzez rynek motoryzacyjny Polski Ludowej i porównawcze ujęcie przemysłów narodowych, do problematyki popkultury, sportu i subkultur motoryzacyjnych. Osobne miejsce zajmuje warstwa źródłoznawcza, prasa motoryzacyjna, reklama, ikonografia i zabytek techniczny jako materiał badawczy.

ZAŁOŻENIA
Pozyskanie przez doktorantów pogłębionej wiedzy o dziejach motoryzacji XX wieku, wykształcenie umiejętności krytycznej analizy dorobku badawczego w tym obszarze oraz wypracowanie kompetencji pozwalających na samodzielne prowadzenie badań nad wybranym zagadnieniem z historii techniki, gospodarki i kultury materialnej.

CEL
Charakterystyka wybranych zagadnień z historii motoryzacji XX wieku wraz z osadzeniem ich w stanie badań. Doktoranci na podstawie literatury polskiej i obcojęzycznej oraz źródeł zapoznają się z faktografią rozwoju motoryzacji w Polsce, Europie i na innych kontynentach, a następnie konfrontują ustalenia historiografii z materiałem źródłowym, formułując własne stanowisko wobec wybranego problemu badawczego.

BILANS NAKŁADU PRACY DOKTORANTA
Udział w zajęciach, semestr 4, zimowy ... 30 godz.
Udział w zajęciach, semestr 5, letni ... 15 godz.
Przygotowanie do zajęć, lektura literatury polskiej i obcojęzycznej ... 60 godz.
Przygotowanie referatu problemowego i eseju historiograficznego ... 30 godz.
Udział w konsultacjach związanych z zajęciami ... 15 godz.
Razem ... 150 godz.

WSKAŹNIKI ILOŚCIOWE
Zajęcia wymagające bezpośredniego udziału nauczyciela akademickiego ... 60 godz., 2,4 ECTS
Praca własna doktoranta ... 90 godz., 3,6 ECTS
Łącznie ... 150 godz., 6 ECTS

Profil studiów: ogólnoakademicki.
Forma kształcenia: szkoła doktorska, poziom 8 Polskiej Ramy Kwalifikacji.
Dziedzina: nauki humanistyczne. Dyscyplina: historia.
Wymiar zajęć: 45 godzin, w tym 30 godzin w semestrze 4, zimowym, oraz 15 godzin w semestrze 5, letnim. Doktoranci rozpoczynają zajęcia w semestrze zimowym drugiego roku kształcenia, a kończą w połowie semestru letniego trzeciego roku. Cały wymiar przypisany jest do jednej grupy zajęciowej.
Punkty ECTS: 6.

WYMAGANIA WSTĘPNE
Doktorant przystępujący do zajęć dysponuje wiedzą historyczną na poziomie studiów drugiego stopnia, umiejętnością samodzielnej kwerendy bibliotecznej i archiwalnej oraz znajomością języka angielskiego pozwalającą na lekturę literatury naukowej. Znajomość dziejów motoryzacji nie jest wymagana.

RAMY MERYTORYCZNE
Dzieje motoryzacji polskiej, europejskiej, amerykańskiej i azjatyckiej w XX wieku, ujmowane przez pryzmat konstruktorów, koncernów, produktów i rynków motoryzacyjnych, a także wpływu motoryzacji na kulturę masową i styl życia. Wykład konwersatoryjny prowadzi od uwarunkowań rozwoju automobilizmu na ziemiach polskich, poprzez rynek motoryzacyjny Polski Ludowej i porównawcze ujęcie przemysłów narodowych, do problematyki popkultury, sportu i subkultur motoryzacyjnych. Osobne miejsce zajmuje warstwa źródłoznawcza, prasa motoryzacyjna, reklama, ikonografia i zabytek techniczny jako materiał badawczy.

ZAŁOŻENIA
Pozyskanie przez doktorantów pogłębionej wiedzy o dziejach motoryzacji XX wieku, wykształcenie umiejętności krytycznej analizy dorobku badawczego w tym obszarze oraz wypracowanie kompetencji pozwalających na samodzielne prowadzenie badań nad wybranym zagadnieniem z historii techniki, gospodarki i kultury materialnej.

CEL
Charakterystyka wybranych zagadnień z historii motoryzacji XX wieku wraz z osadzeniem ich w stanie badań. Doktoranci na podstawie literatury polskiej i obcojęzycznej oraz źródeł zapoznają się z faktografią rozwoju motoryzacji w Polsce, Europie i na innych kontynentach, a następnie konfrontują ustalenia historiografii z materiałem źródłowym, formułując własne stanowisko wobec wybranego problemu badawczego.

BILANS NAKŁADU PRACY DOKTORANTA
Udział w zajęciach, semestr 4, zimowy ... 30 godz.
Udział w zajęciach, semestr 5, letni ... 15 godz.
Przygotowanie do zajęć, lektura literatury polskiej i obcojęzycznej ... 60 godz.
Przygotowanie referatu problemowego i eseju historiograficznego ... 30 godz.
Udział w konsultacjach związanych z zajęciami ... 15 godz.
Razem ... 150 godz.

WSKAŹNIKI ILOŚCIOWE
Zajęcia wymagające bezpośredniego udziału nauczyciela akademickiego ... 60 godz., 2,4 ECTS
Praca własna doktoranta ... 90 godz., 3,6 ECTS
Łącznie ... 150 godz., 6 ECTS

LITERATURA POLSKA, OPRACOWANIA KSIĄŻKOWE
A.M. Rostocki, Historia starych samochodów, Warszawa 1988.
A.M. Rostocki, Kolekcja starych samochodów, Warszawa 1991.
W. Rychter, Dzieje samochodu, Warszawa 1983.
Historia polskiej motoryzacji. Samochody osobowe i jednoślady, oprac. C. Krysiuk i in., Warszawa 2012.
A. Zakrzewski, Auto-Moto PRL. Władcy dróg i poboczy, Warszawa 2009.
Wiek samochodu. Motoryzacja w XX stuleciu, Wrocław, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”.
Samochody w PRL-u. Ikony polskiej motoryzacji, Warszawa, Wydawnictwo SBM.
40 lat w służbie motoryzacji. Historia Polskiego Związku Motorowego, Warszawa, Wydawnictwo PZM.

LITERATURA POLSKA, ARTYKUŁY I ROZDZIAŁY
H. Wilk, Motoryzacja w Polsce (1945–1989), „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 2019, nr 17, s. 331 i n., DOI 10.12775/polska.2019.11.
H. Wilk, Ministerstwo Motoryzacji czy Centralny Urząd Samochodowy? Polska motoryzacja na rozdrożu. Plany, możliwości, instytucje (1944–1948), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2015.
R. Gaweł, Galician automobilism, „Galicja. Studia i materiały” 2020, t. 6, s. 348–372, DOI 10.15584/galisim.2020.6.17.
R. Gaweł, Ewidencja samochodów w Krakowie 1906–1918, „Galicja. Studia i materiały” 2021, t. 7, s. 384–449, DOI 10.15584/galisim.2021.7.20.
A. Bańdo, Polskie czasopisma motoryzacyjne w latach 1911–1939, „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2024, s. 37–59, DOI 10.24425/rhpp.2023.148237.
P. Strożek, Konstruktywizm w warszawskich salonach automobilowych. Artyści Bloku wobec motoryzacji i problemów kultury robotniczej (1924–1925), „Biuletyn Historii Sztuki” 2024, t. 86, nr 3, s. 33–56, DOI 10.36744/bhs.2599.
M. Sokolnicki, Motoryzacja w międzywojennym Płocku, „Notatki Płockie. Kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego” 2010.
A.D. Leśniak-Moczuk, Sto lat polskiego przemysłu samochodów osobowych, „Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy” 2019, t. 57, nr 1, s. 364–376, DOI 10.15584/nsawg.2019.1.26.
R. Klimkowska, Przemysł samochodów osobowych w Polsce i jego uwarunkowania w latach transformacji systemowej 1990–2014, „Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy” 2015, t. 3, nr 43, s. 239–252, DOI 10.15584/nsawg.2015.3.19.
O. Modzelewska, Kultura off-roadu w perspektywie funkcjonowania hybrydalnego, „Kultura i Edukacja” 2024, nr 2 (144), s. 215–224, DOI 10.15804/kie.2024.02.11.

LITERATURA OBCOJĘZYCZNA, OPRACOWANIA KSIĄŻKOWE
D. Gartman, Auto-Opium. A Social History of American Automobile Design, London, Routledge 2013, DOI 10.4324/9780203411841.
C. Seiler, Republic of Drivers. A Cultural History of Automobility in America, Chicago, University of Chicago Press 2008, DOI 10.7208/chicago/9780226745657.001.0001.
P.D. Norton, Fighting Traffic. The Dawn of the Motor Age in the American City, Cambridge, The MIT Press 2008, DOI 10.7551/mitpress/9780262141000.001.0001.
L.H. Siegelbaum, Cars for Comrades. The Life of the Soviet Automobile, Ithaca, Cornell University Press 2008, ss. xiv, 309, wydanie elektroniczne 2011, DOI 10.7591/9780801461002.
The Socialist Car. Automobility in the Eastern Bloc, red. L.H. Siegelbaum, Ithaca, Cornell University Press 2011, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.001.0001.
D. Thoms, L. Holden (red.), The Motor Car and Popular Culture in the Twentieth Century, London, Routledge 2016, DOI 10.4324/9781315238241.
S.J. Link, Forging Global Fordism, Princeton, Princeton University Press 2020.
S. O'Connell, The Car and British Society. Class, Gender and Motoring, 1896–1939, Manchester, Manchester University Press 1998.
G. Mom, Globalizing Automobilism. Exuberance and the Emergence of Layered Mobility, 1900–1980, New York, Berghahn Books 2020, DOI 10.3167/9781789204612.
G. Mom, Atlantic Automobilism, New York, Berghahn Books 2014, DOI 10.3167/9781782383772.
K. Bijsterveld, E. Cleophas, S. Krebs, G. Mom, Sound and Safe. A History of Listening Behind the Wheel, Oxford, Oxford University Press 2013, DOI 10.1093/acprof:oso/9780199925698.001.0001.
E. Miyake, The Gendered Motorcycle, London, I.B. Tauris 2018, DOI 10.5040/9781350988705.
L.B. Green-Simms, Postcolonial Automobility, Minneapolis, University of Minnesota Press 2017, DOI 10.5749/minnesota/9781517901141.001.0001.
J. Grace, African Motors, Durham, Duke University Press 2021, DOI 10.1215/9781478021278.
P. Nieuwenhuis, Sustainable Automobility, Cheltenham, Edward Elgar Publishing 2014, DOI 10.4337/9781783472680.
J.J. Flink, The Automobile Age, 1988.

LITERATURA OBCOJĘZYCZNA, ARTYKUŁY I ROZDZIAŁY
J. Urry, The „System” of Automobility, „Theory, Culture and Society” 2004, s. 25–39, DOI 10.1177/0263276404046059.
G. Mom, Roads without Rails. European Highway-Network Building and the Desire for Long-Range Motorized Mobility, „Technology and Culture” 2005, s. 745–772, DOI 10.1353/tech.2006.0028.
J. Zeitlin, Flexibility in the „Age of Fordism”. Technology and Production in the International Automobile Industry, „Enterprise and Society” 2000, t. 1, nr 1, s. 4–8, DOI 10.1093/es/1.1.4.
P. Scott, When GM met Austin. British and American Variants of Inter-war Automobile Mass Production, „Business History” 2021, s. 1417–1437, DOI 10.1080/00076791.2021.1979519.
B. Gundler, Promoting German Automobile Technology and the Automobile Industry. The Motor Hall at the Deutsches Museum, 1933–1945, „The Journal of Transport History” 2013, s. 117–139, DOI 10.7227/tjth.34.2.3.
M.A. Bracke, Labour, Gender and Deindustrialisation. Women Workers at Fiat (Italy, 1970s–1980s), „Contemporary European History” 2019, s. 484–499, DOI 10.1017/s0960777319000298.
K. Wada, The Foundation of the Japanese Automobile Manufacturing Industry. Attempts to Adopt Ford's Production System, w: The Evolution of the Toyota Production System, Singapore, Springer 2020, s. 37–69, DOI 10.1007/978-981-15-4928-1_3.
S.J. Link, The Populist Roots of Mass Production, w: tenże, Forging Global Fordism, Princeton 2020, s. 19–50, DOI 10.23943/princeton/9780691177540.003.0002.
L. Gatejel, The Common Heritage of the Socialist Car Culture, w: The Socialist Car, s. 143–156, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0009.
V. Fava, The Elusive People's Car, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0002.
E. Rubin, Understanding a Car in the Context of a System, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0008.
K. Möser, Autobasteln, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0010.
G. Péteri, Alternative Modernity?, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0004.
É. Ó Cofaigh, The Origins of Motor Sport in France. Sites of Racing Memory, w: The History and Politics of Motor Racing, Cham, Springer 2023, s. 23–44, DOI 10.1007/978-3-031-22825-4_2.
G. Melcher, Rebellion on the Road. Masculinity and Outlaw Motorcycle Clubs in Postwar Ontario, w: Making Men, Making History, 2018, DOI 10.59962/9780774835657-021.
E. Dimendberg, The Will to Motorization. Cinema, Highways, and Modernity, „October” 1995, DOI 10.2307/779010.
P. Norton, Infrastructure. Streets, Roads, and Highways, w: Oxford Research Encyclopedia of American History, Oxford University Press 2016, DOI 10.1093/acrefore/9780199329175.013.139.
S. Nance, Who Was Greasy Sal? Outlaw Horses and the Spirit of Calgary in the Automobile Age, „Histoire sociale, Social History” 2016, s. 369–387, DOI 10.1353/his.2016.0008.
L.L. Downs, Industrial Decline, Rationalization and Equal Pay. The Bedaux Strike at Rover Automobile Company, „Social History” 1990, DOI 10.1080/03071029008567756.
D.F. Davis, The Price of Conspicuous Production. The Detroit Elite and the Automobile Industry, 1900–1933, „Journal of Social History” 1982, DOI 10.1353/jsh/16.1.21.
F.C. Moon, Social Networks of the Internal Combustion Engine and Automobile, w: History of Mechanism and Machine Science, 2013, DOI 10.1007/978-94-007-7528-2_3.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA O CHARAKTERZE POPULARNONAUKOWYM
S. Watts, The People's Tycoon. Henry Ford and the American Century, Vintage 2006.
J. Glancey, The Car. A History of the Automobile, Carlton 2008.
R. Flower, M. Wynn Jones, 100 Years on the Road. A Social History of the Car, New York 1981.
J.P. Norbye, The Complete History of the German Car, Portland 1987.
A. Friedman, Agnelli and the Network of Italian Power, London 1988.
B. Laban, The Ultimate History of Ferrari, Bath 2002.
J. Reynolds, André Citroën. The Man and the Motor Cars, Basingstoke 1997.
M. Ruiz, Complete History of the Japanese Car, Portland 1986.
S.E. Alford, An Alternative History of Bicycles and Motorcycles. Two-Wheeled Transportation and Material Culture, New York 2016.
D. Veilleux, The Automotive Bibliography, Jefferson 2003.

ŹRÓDŁA
Prasa motoryzacyjna okresu międzywojennego i Polski Ludowej, wybrane roczniki wskazywane przez prowadzącego na kolejne zajęcia.
Materiał ikonograficzny i reklamowy z zasobów bibliotek cyfrowych, Polona oraz Federacja Bibliotek Cyfrowych.
Zbiory Muzeum Motoryzacji i Techniki w Białymstoku, zabytek techniczny jako źródło materialne.

LITERATURA POLSKA, OPRACOWANIA KSIĄŻKOWE
A.M. Rostocki, Historia starych samochodów, Warszawa 1988.
A.M. Rostocki, Kolekcja starych samochodów, Warszawa 1991.
W. Rychter, Dzieje samochodu, Warszawa 1983.
Historia polskiej motoryzacji. Samochody osobowe i jednoślady, oprac. C. Krysiuk i in., Warszawa 2012.
A. Zakrzewski, Auto-Moto PRL. Władcy dróg i poboczy, Warszawa 2009.
Wiek samochodu. Motoryzacja w XX stuleciu, Wrocław, Ośrodek „Pamięć i Przyszłość”, 1999.
Samochody w PRL-u. Ikony polskiej motoryzacji, Warszawa, Wydawnictwo SBM, 1999.
40 lat w służbie motoryzacji. Historia Polskiego Związku Motorowego, Warszawa, Wydawnictwo PZM, 1999.

LITERATURA POLSKA, ARTYKUŁY I ROZDZIAŁY
H. Wilk, Motoryzacja w Polsce (1945–1989), „Polska 1944/45–1989. Studia i Materiały” 2019, nr 17, s. 331 i n., DOI 10.12775/polska.2019.11.
H. Wilk, Ministerstwo Motoryzacji czy Centralny Urząd Samochodowy? Polska motoryzacja na rozdrożu. Plany, możliwości, instytucje (1944–1948), „Pamięć i Sprawiedliwość” 2015, s. 44-77.
R. Gaweł, Galician automobilism, „Galicja. Studia i materiały” 2020, t. 6, s. 348–372, DOI 10.15584/galisim.2020.6.17.
R. Gaweł, Ewidencja samochodów w Krakowie 1906–1918, „Galicja. Studia i materiały” 2021, t. 7, s. 384–449, DOI 10.15584/galisim.2021.7.20.
A. Bańdo, Polskie czasopisma motoryzacyjne w latach 1911–1939, „Rocznik Historii Prasy Polskiej” 2024, s. 37–59, DOI 10.24425/rhpp.2023.148237.
P. Strożek, Konstruktywizm w warszawskich salonach automobilowych. Artyści Bloku wobec motoryzacji i problemów kultury robotniczej (1924–1925), „Biuletyn Historii Sztuki” 2024, t. 86, nr 3, s. 33–56, DOI 10.36744/bhs.2599.
M. Sokolnicki, Motoryzacja w międzywojennym Płocku, „Notatki Płockie. Kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego” 2010, s. 44-77.
A.D. Leśniak-Moczuk, Sto lat polskiego przemysłu samochodów osobowych, „Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy” 2019, t. 57, nr 1, s. 364–376, DOI 10.15584/nsawg.2019.1.26.
R. Klimkowska, Przemysł samochodów osobowych w Polsce i jego uwarunkowania w latach transformacji systemowej 1990–2014, „Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy” 2015, t. 3, nr 43, s. 239–252, DOI 10.15584/nsawg.2015.3.19.
O. Modzelewska, Kultura off-roadu w perspektywie funkcjonowania hybrydalnego, „Kultura i Edukacja” 2024, nr 2 (144), s. 215–224, DOI 10.15804/kie.2024.02.11.

LITERATURA OBCOJĘZYCZNA, KSIĄŻKI
D. Gartman, Auto-Opium. A Social History of American Automobile Design, London, Routledge 2013, DOI 10.4324/9780203411841.
C. Seiler, Republic of Drivers. A Cultural History of Automobility in America, Chicago, University of Chicago Press 2008, DOI 10.7208/chicago/9780226745657.001.0001.
P.D. Norton, Fighting Traffic. The Dawn of the Motor Age in the American City, Cambridge, The MIT Press 2008, DOI 10.7551/mitpress/9780262141000.001.0001.
L.H. Siegelbaum, Cars for Comrades. The Life of the Soviet Automobile, Ithaca, Cornell University Press 2008, ss. xiv, 309, wydanie elektroniczne 2011, DOI 10.7591/9780801461002.
The Socialist Car. Automobility in the Eastern Bloc, red. L.H. Siegelbaum, Ithaca, Cornell University Press 2011, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.001.0001.
D. Thoms, L. Holden (red.), The Motor Car and Popular Culture in the Twentieth Century, London, Routledge 2016, DOI 10.4324/9781315238241.
S.J. Link, Forging Global Fordism, Princeton, Princeton University Press 2020.
S. O'Connell, The Car and British Society. Class, Gender and Motoring, 1896–1939, Manchester, Manchester University Press 1998.
G. Mom, Globalizing Automobilism. Exuberance and the Emergence of Layered Mobility, 1900–1980, New York, Berghahn Books 2020, DOI 10.3167/9781789204612.
G. Mom, Atlantic Automobilism, New York, Berghahn Books 2014, DOI 10.3167/9781782383772.
K. Bijsterveld, E. Cleophas, S. Krebs, G. Mom, Sound and Safe. A History of Listening Behind the Wheel, Oxford, Oxford University Press 2013, DOI 10.1093/acprof:oso/9780199925698.001.0001.
E. Miyake, The Gendered Motorcycle, London, I.B. Tauris 2018, DOI 10.5040/9781350988705.
L.B. Green-Simms, Postcolonial Automobility, Minneapolis, University of Minnesota Press 2017, DOI 10.5749/minnesota/9781517901141.001.0001.
J. Grace, African Motors, Durham, Duke University Press 2021, DOI 10.1215/9781478021278.
P. Nieuwenhuis, Sustainable Automobility, Cheltenham, Edward Elgar Publishing 2014, DOI 10.4337/9781783472680.
J.J. Flink, The Automobile Age, 1988.

LITERATURA OBCOJĘZYCZNA, ARTYKUŁY I ROZDZIAŁY
J. Urry, The „System” of Automobility, „Theory, Culture and Society” 2004, s. 25–39, DOI 10.1177/0263276404046059.
G. Mom, Roads without Rails. European Highway-Network Building and the Desire for Long-Range Motorized Mobility, „Technology and Culture” 2005, s. 745–772, DOI 10.1353/tech.2006.0028.
J. Zeitlin, Flexibility in the „Age of Fordism”. Technology and Production in the International Automobile Industry, „Enterprise and Society” 2000, t. 1, nr 1, s. 4–8, DOI 10.1093/es/1.1.4.
P. Scott, When GM met Austin. British and American Variants of Inter-war Automobile Mass Production, „Business History” 2021, s. 1417–1437, DOI 10.1080/00076791.2021.1979519.
B. Gundler, Promoting German Automobile Technology and the Automobile Industry. The Motor Hall at the Deutsches Museum, 1933–1945, „The Journal of Transport History” 2013, s. 117–139, DOI 10.7227/tjth.34.2.3.
M.A. Bracke, Labour, Gender and Deindustrialisation. Women Workers at Fiat (Italy, 1970s–1980s), „Contemporary European History” 2019, s. 484–499, DOI 10.1017/s0960777319000298.
K. Wada, The Foundation of the Japanese Automobile Manufacturing Industry. Attempts to Adopt Ford's Production System, w: The Evolution of the Toyota Production System, Singapore, Springer 2020, s. 37–69, DOI 10.1007/978-981-15-4928-1_3.
S.J. Link, The Populist Roots of Mass Production, w: tenże, Forging Global Fordism, Princeton 2020, s. 19–50, DOI 10.23943/princeton/9780691177540.003.0002.
L. Gatejel, The Common Heritage of the Socialist Car Culture, w: The Socialist Car, s. 143–156, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0009.
V. Fava, The Elusive People's Car, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0002.
E. Rubin, Understanding a Car in the Context of a System, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0008.
K. Möser, Autobasteln, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0010.
G. Péteri, Alternative Modernity?, w: The Socialist Car, DOI 10.7591/cornell/9780801449918.003.0004.
É. Ó Cofaigh, The Origins of Motor Sport in France. Sites of Racing Memory, w: The History and Politics of Motor Racing, Cham, Springer 2023, s. 23–44, DOI 10.1007/978-3-031-22825-4_2.
G. Melcher, Rebellion on the Road. Masculinity and Outlaw Motorcycle Clubs in Postwar Ontario, w: Making Men, Making History, 2018, DOI 10.59962/9780774835657-021.
E. Dimendberg, The Will to Motorization. Cinema, Highways, and Modernity, „October” 1995, DOI 10.2307/779010.
P. Norton, Infrastructure. Streets, Roads, and Highways, w: Oxford Research Encyclopedia of American History, Oxford University Press 2016, DOI 10.1093/acrefore/9780199329175.013.139.
S. Nance, Who Was Greasy Sal? Outlaw Horses and the Spirit of Calgary in the Automobile Age, „Histoire sociale, Social History” 2016, s. 369–387, DOI 10.1353/his.2016.0008.
L.L. Downs, Industrial Decline, Rationalization and Equal Pay. The Bedaux Strike at Rover Automobile Company, „Social History” 1990, DOI 10.1080/03071029008567756.
D.F. Davis, The Price of Conspicuous Production. The Detroit Elite and the Automobile Industry, 1900–1933, „Journal of Social History” 1982, DOI 10.1353/jsh/16.1.21.
F.C. Moon, Social Networks of the Internal Combustion Engine and Automobile, w: History of Mechanism and Machine Science, 2013, DOI 10.1007/978-94-007-7528-2_3.

LITERATURA UZUPEŁNIAJĄCA O CHARAKTERZE POPULARNONAUKOWYM
S. Watts, The People's Tycoon. Henry Ford and the American Century, Vintage 2006.
J. Glancey, The Car. A History of the Automobile, Carlton 2008.
R. Flower, M. Wynn Jones, 100 Years on the Road. A Social History of the Car, New York 1981.
J.P. Norbye, The Complete History of the German Car, Portland 1987.
A. Friedman, Agnelli and the Network of Italian Power, London 1988.
B. Laban, The Ultimate History of Ferrari, Bath 2002.
J. Reynolds, André Citroën. The Man and the Motor Cars, Basingstoke 1997.
M. Ruiz, Complete History of the Japanese Car, Portland 1986.
S.E. Alford, An Alternative History of Bicycles and Motorcycles. Two-Wheeled Transportation and Material Culture, New York 2016.
D. Veilleux, The Automotive Bibliography, Jefferson 2003.

ŹRÓDŁA
Prasa motoryzacyjna okresu międzywojennego i Polski Ludowej, wybrane roczniki wskazywane przez prowadzącego na kolejne zajęcia.
Materiał ikonograficzny i reklamowy z zasobów bibliotek cyfrowych, Polona oraz Federacja Bibliotek Cyfrowych.
Zbiory Muzeum Motoryzacji i Techniki w Białymstoku, zabytek techniczny jako źródło materialne.

Przedmiot realizowany jest w wymiarze 45 godzin rozłożonych na dwa semestry, 30 godzin w semestrze 4, zimowym, i 15 godzin w semestrze 5, letnim. Doktoranci rozpoczynają zajęcia w semestrze zimowym drugiego roku kształcenia, a kończą w połowie semestru letniego trzeciego roku.

Całość wymiaru godzinowego przypisana jest do jednej grupy zajęciowej, bez podziału na grupy semestralne. Przedmiot kończy się egzaminem, zgodnie z programem kształcenia ustalonym Uchwałą nr 3343 Senatu UwB z 28 lutego 2024 r., gdzie ujęty jest w Module 3, kształcenie w dyscyplinie historia, w wymiarze 45 godzin, semestr 4 i 5. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest zaliczenie obu części zajęć.

Opis, literatura i efekty uczenia się podane w tym cyklu dotyczą całości przedmiotu. Podział godzinowy między obie części wskazano w zakresie tematów.

ZASADY WYKORZYSTANIA SYSTEMÓW SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Podstawa prawna, Zarządzenie nr 31 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2025 r. w sprawie wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku, BR.0210.1.31.2025. Na podstawie § 3 ust. 2 prowadzący określa w sylabusie szczegółowe zasady wykorzystywania systemów SI.

Obowiązuje dokument prowadzącego AM_ad_GenAI_dozwolony użytek.pdf, zawierający katalog dozwolonego użytku GenAI w warsztacie badawczym historyka, punkty 1 do 24, uporządkowany według pięciu faz procesu badawczego.

Zakres dozwolony. Przy przygotowaniu referatu problemowego i eseju historiograficznego doktorant może wykorzystać GenAI w zakresie objętym katalogiem, w szczególności do kwerendy i eksploracji materiału, wyodrębniania informacji ze źródeł i opracowań, identyfikacji encji, transkrypcji i digitalizacji, porównywania przekazów źródłowych, wstępnej analizy tekstu, restrukturyzacji i korekty językowej tekstu autorskiego, tłumaczenia roboczego, formatowania bibliografii oraz analizy ilościowej wraz z wizualizacją.

Model pracy. Obowiązuje Human-in-the-Loop. Sztuczna inteligencja operuje na poziomie wzorców, danych i formy. Znaczenie, kontekst historyczny i odpowiedzialność naukowa pozostają po stronie doktoranta. Narzędzia agentowe mogą być używane wyłącznie do operacji technicznych o niskim ryzyku, z możliwością zatwierdzenia, odrzucenia lub modyfikacji każdego kroku, i nie mogą mieć dostępu do nieopublikowanych materiałów archiwalnych.

Zasada Zero Konfabulacji. Zakaz wprowadzania do prac fikcyjnych źródeł, cytatów, autorów, tytułów, sygnatur archiwalnych, DOI i numerów stron. Każde twierdzenie musi być weryfikowalne w materiale empirycznym. Jedno fikcyjne źródło dyskwalifikuje pracę doktoranta.

Zakres zabroniony. Zgodnie z § 7 ust. 1 Zarządzenia nr 31 zabrania się automatycznego wykonania pracy w całości lub części przez systemy SI, cytowania wyników ich użycia jako źródła informacji bibliograficznej, przedstawiania tych wyników jako własnych wniosków badawczych, korzystania z systemów SI w zakresie lub w sposób inny niż określony w dokumencie prowadzącego oraz niewystarczającego dokumentowania ich wykorzystania.

Dokumentowanie. Referat i esej opatruje się adnotacją o wykorzystaniu GenAI, wskazującą nazwę narzędzia, wersję modelu, datę użycia, zakres wykorzystania wybrany z katalogu oraz sposób weryfikacji wygenerowanych danych metodami tradycyjnymi. Doktorant archiwizuje wersje robocze dokumentujące autorski wkład twórczy i przedstawia sposób wykorzystania systemów SI na każdorazowe polecenie prowadzącego. W razie wątpliwości, czy dany typ użycia wymaga deklaracji, należy taką wątpliwość zadeklarować.

Przedmiot realizowany jest w wymiarze 45 godzin rozłożonych na dwa semestry, 30 godzin w semestrze 4, zimowym, i 15 godzin w semestrze 5, letnim. Doktoranci rozpoczynają zajęcia w semestrze zimowym drugiego roku kształcenia, a kończą w połowie semestru letniego trzeciego roku.

Całość wymiaru godzinowego przypisana jest do jednej grupy zajęciowej, bez podziału na grupy semestralne. Przedmiot kończy się egzaminem, zgodnie z programem kształcenia ustalonym Uchwałą nr 3343 Senatu UwB z 28 lutego 2024 r., gdzie ujęty jest w Module 3, kształcenie w dyscyplinie historia, w wymiarze 45 godzin, semestr 4 i 5. Warunkiem dopuszczenia do egzaminu jest zaliczenie obu części zajęć.

Opis, literatura i efekty uczenia się podane w tym cyklu dotyczą całości przedmiotu. Podział godzinowy między obie części wskazano w zakresie tematów.

ZASADY WYKORZYSTANIA SYSTEMÓW SZTUCZNEJ INTELIGENCJI

Podstawa prawna, Zarządzenie nr 31 Rektora Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 11 kwietnia 2025 r. w sprawie wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku, BR.0210.1.31.2025. Na podstawie § 3 ust. 2 prowadzący określa w sylabusie szczegółowe zasady wykorzystywania systemów SI.

Obowiązuje dokument prowadzącego AM_ad_GenAI_dozwolony użytek.pdf, zawierający katalog dozwolonego użytku GenAI w warsztacie badawczym historyka, punkty 1 do 24, uporządkowany według pięciu faz procesu badawczego.

Zakres dozwolony. Przy przygotowaniu referatu problemowego i eseju historiograficznego doktorant może wykorzystać GenAI w zakresie objętym katalogiem, w szczególności do kwerendy i eksploracji materiału, wyodrębniania informacji ze źródeł i opracowań, identyfikacji encji, transkrypcji i digitalizacji, porównywania przekazów źródłowych, wstępnej analizy tekstu, restrukturyzacji i korekty językowej tekstu autorskiego, tłumaczenia roboczego, formatowania bibliografii oraz analizy ilościowej wraz z wizualizacją.

Model pracy. Obowiązuje Human-in-the-Loop. Sztuczna inteligencja operuje na poziomie wzorców, danych i formy. Znaczenie, kontekst historyczny i odpowiedzialność naukowa pozostają po stronie doktoranta. Narzędzia agentowe mogą być używane wyłącznie do operacji technicznych o niskim ryzyku, z możliwością zatwierdzenia, odrzucenia lub modyfikacji każdego kroku, i nie mogą mieć dostępu do nieopublikowanych materiałów archiwalnych.

Zasada Zero Konfabulacji. Zakaz wprowadzania do prac fikcyjnych źródeł, cytatów, autorów, tytułów, sygnatur archiwalnych, DOI i numerów stron. Każde twierdzenie musi być weryfikowalne w materiale empirycznym. Jedno fikcyjne źródło dyskwalifikuje pracę doktoranta.

Zakres zabroniony. Zgodnie z § 7 ust. 1 Zarządzenia nr 31 zabrania się automatycznego wykonania pracy w całości lub części przez systemy SI, cytowania wyników ich użycia jako źródła informacji bibliograficznej, przedstawiania tych wyników jako własnych wniosków badawczych, korzystania z systemów SI w zakresie lub w sposób inny niż określony w dokumencie prowadzącego oraz niewystarczającego dokumentowania ich wykorzystania.

Dokumentowanie. Referat i esej opatruje się adnotacją o wykorzystaniu GenAI, wskazującą nazwę narzędzia, wersję modelu, datę użycia, zakres wykorzystania wybrany z katalogu oraz sposób weryfikacji wygenerowanych danych metodami tradycyjnymi. Doktorant archiwizuje wersje robocze dokumentujące autorski wkład twórczy i przedstawia sposób wykorzystania systemów SI na każdorazowe polecenie prowadzącego. W razie wątpliwości, czy dany typ użycia wymaga deklaracji, należy taką wątpliwość zadeklarować.