Metodologia badań językoznawczych 290-JE3-1MBJ
1) Zakres i cele współczesnych badań językoznawczych. Pojęcie znaku językowego.
2) Językoznawstwo na tle innych nauk. Językoznawstwo jako nauka empiryczna. Sposób prowadzenia analizy danych i konstruowania hipotezy w badaniach językoznawczych.
3) O początkach refleksji o języku polskim od XV w. Językoznawstwo polskie w drugiej połowie XVIII i w pierwszej XIX w. – sposoby opisu języka. Polskie językoznawstwo diachroniczne od II połowy XIX w. po połowę wieku XX – problematyka badań.
4) Metodologia prac leksykologicznych. Dorobek polskiej leksykografii – słowniki dawne i rejestrujące dawną polszczyznę; różnice w makro- i mikrostrukturze.
5) Ferdinand de Saussure i strukturalizm. Strukturalizm w polskiej diachronii – poglądy i badania Ireny Bajerowej.
6) Językoznawstwo statystyczne i językoznawstwo taksonomiczne.
7) Językoznawstwo kognitywne.
8) Studia nad językiem osobniczym. Metody badań nad językiem osobniczym.
9) Studia nad językiem wartości.
10) Językoznawstwo komputerowe i korpusowe. Korpusy języka jako źródła materiału badawczego.
11) Fakty językowe jako obiekty badań naukowych. Od tekstu do systemu i od systemu do tekstu. Opozycja langue i parole. Triada: system, norma, uzus.
12) Problem jednostek języka i konstrukcji. Miejsce frazeologizmów w obrębie systemu językowego.
13-14) Interdyscyplinarne kierunki badań lingwistycznych. Pogranicza językoznawstwa – lingwistyka tekstu, pragmatyka, socjolingwistyka, psycholingwistyka.
15) Metody zbierania materiału językowego (ekscerpty bibliograficzne, leksykograficzne, tekstowe, zapisy języka mówionego).
Rodzaj przedmiotu
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
SD_WG04,
[zna i rozumie]
szczegółową wiedzę na temat zaawansowanych metod analizy, interpretacji i wartościowania różnych rodzajów tekstów i innych wytworów kultury, określającą stan współczesnej metodologii badań językoznawczych/ literaturoznawczych
SD_UW01
[potrafi]
łączyć wiedzę z różnych dyscyplin humanistycznych w celu innowacyjnego rozwiązywania złożonych problemów badawczych
SD_UW02
[potrafi]
definiować cel i przedmiot badań językoznawczych formułować odpowiadającą ich specyfice hipotezę
SD_UW03
[potrafi]
w miarę potrzeb modyfikować metody, techniki i narzędzia badawcze, twórczo je stosować, wnioskując na podstawie wyników własnych badań, konfrontowanych z aktualnym stanem wiedzy
SD_UW04
[potrafi]
dokonywać krytycznej analizy i oceny wyników badań filozoficznych/ historycznych/ językoznawczych/ literaturoznawczych, działalności eksperckiej
SD_KK02
[gotów jest]
Specjalistyczną wiedzę z zakresu nauk społecznych. Rozumie istotę zjawisk i procesów społecznych, w tym: gospodarczych, kulturowych, prawnych oraz ich uwarunkowania, a także czynniki na nie wpływające.
SD_KR01
[gotów jest]
formułowania oryginalnych problemów badawczych i ich realizacji w oparciu o samodzielnie zorganizowany warsztat metodyczny
Sposoby weryfikacji i oceny efektów uczenia się: egzamin ustny
Kryteria oceniania
Sposoby weryfikacji efektów kształcenia: egzamin ustny w sali, na podstawie problematyki omawianej podczas zajęć oraz listy zagadnień przekazanej doktorantom na miesiąc przed egzaminem (pod uwagę będzie też brana aktywność doktorantów podczas zajęć oraz poziom wystąpień//referatów przygotowanych samodzielnie na zajęcia).
Literatura
Literatura obowiązkowa
- Ajdukiewicz K., Język i poznanie, tom 1, Warszawa 1985, wyd. 2, rozdział: Metodologiczne typy nauk (s.287-313).
- Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław 1994.
- Apresjan J., Definiowanie znaczeń leksykalnych jako zagadnienie semantyki teoretycznej, [w:] Semantyka i słownik, Wrocław 2000.
- Apresjan J., Koncepcje i metody współczesnej lingwistyki strukturalnej, Warszawa 1971.
- Apresjan J., Semantyka leksykalna. W-wa, (rozdz. II).
- Encyklopedia języka polskiego, red. S. Urbańczyk, M. Kucała, Wrocław 1999 (wybrane hasła).
- Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław-Warszawa-Kraków 1999.
- Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przekład M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2009.
- Ferdynand de Saussure, Szkice z językoznawstwa ogólnego, Warszawa 2004: przedmowa Magdaleny Danielewiczowej (s. 11-23) oraz "O dwoistej naturze języka" (fragment 22b-29), s.81-95.
- Fisiak J. Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych, Warszawa 1975.
- Grzegorczykowa R. "Wstęp do językoznawstwa", Warszawa 2007.
- Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa 1978.
- Kleiber G., Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, przeł. B. Ligara, Kraków (Rozdział drugi i czwarty).
- Lyons J., Wstęp do językoznawstwa, przeł. K. Bogacki, Warszawa 1976 (pierwodruk 1968).
- Łaziński M., Jan Baudouin de Courtenay i Aleksander Brückner, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.
- Metodologia badań onomastycznych, pod. red. M. Biolik, Olsztyn 2003.
- Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010.
- Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne. Podręcznik akademicki, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2006.
- Perlin J., Metodologia językoznawstwa diachronicznego, Warszawa 2004.
- Świdziński M., Lingwistyka korpusowa w Polsce – źródła, stan, perspektywy, „LingVaria”, nr 1, 2006, s. 23-32.
- Weinsberg A. Językoznawstwo ogólne. Warszawa 1983.
Literatura nadobowiązkowa
- Ajdukiewicz K., Język i poznanie, tom 1, Warszawa 1985, wyd. 2, rozdział: Metodologiczne typy nauk (s.287-313).
- Anusiewicz J., Lingwistyka kulturowa. Zarys problematyki. Wrocław 1994.
- Apresjan J., Koncepcje i metody współczesnej lingwistyki strukturalnej, Warszawa 1971.
- Apresjan J., Definiowanie znaczeń leksykalnych jako zagadnienie semantyki teoretycznej, [w:] Semantyka i słownik, Wrocław 2000.
- Apresjan J., Semantyka leksykalna. W-wa, (rozdz. II).
- Badania diachroniczne w Polsce II. Między współczesnością a przeszłością, red. A. Krzyżanowska, M. Posturzyńska-Bosko, P. Sorbet, Lublin 2016.
- Bajerowa I. (red.) Język polski czasu drugiej wojny światowej (1939-1945), Warszawa 1996.
- Bajerowa I., Czy i jak historia języka może skorzystać z propozycji kognitywizmu?, „LingVaria” nr 2 (10), 2010, s. 37-44
- Bajerowa I., Kształtowanie się systemu polskiego języka literackiego w XVIII wieku, Wrocław 1964.
- Bajerowa I., Polski język ogólny XIX wiek, t. 1. Ortografia, fonologia z fonetyką, morfonologia, t. 2. Fleksja, t. Składnia. Synteza, Katowice 1986, 1992, 2000.
- Bajerowa I., Strukturalna interpretacja historii języka, „Język Polski” XLIX, 1969, s. 81-103.
- Bajerowa I., Tendencja do normalizacji jako główny czynnik rozwojowy polskiego języka ogólnego, [w:] „Studia historycznojęzykowe”, t. 3. Rozwój polskiego systemu językowego, pod red. K. Rymuta i W. R. Rzepki, Kraków 2000, s. 9-14.
- Bajerowa I., Zarys historii języka polskiego 1939-2000, Warszawa 2003.
- Bańczerowski M., Pogonowski, Zgółka „Wstęp do językoznawstwa”, Poznań 1982.
- Bańko M., Z pogranicza leksykografii i językoznawstwa. Studia o słowniku jednojęzycznym, Warszawa 2001.
- Bartmiński J., Definicja kognitywna jako narzędzie opisu konotacji, [w:] tegoż: Językowe podstawy obrazu świata. Lublin 2006.
- Bogusławski A., Semantyka, pragmatyka. Leksykografa głos demarkacyjny, W-wa 2008.
- Bogusławski A., O pojęciu wyjaśniania i o wyjaśnianiu w lingwistyce, Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 40, 1983, s. 45-51.
- Brzozowska M., Etymologia i konotacja słowa. Studia semantyczne, Lublin 2009.
- Buhler Karl , Teoria języka. O językowej funkcji przedstawiania, Kraków 2004; paragraf 14 (s. 225-245).
- Dubisz S., Dzieje języka polskiego jako problem badawczy w pracy historyka języka, „Poradnik Językowy” 2009, z. 3, s. 19–34.
- Encyklopedia języka polskiego, red. S. Urbańczyk, M. Kucała, Wrocław 1999 (wybrane hasła).
- Encyklopedia językoznawstwa ogólnego. Wrocław-Warszawa-Kraków 1999.
- Evans V., Leksykon językoznawstwa kognitywnego, przekład M. Buchta, M. Cierpisz, J. Podhorecka, A. Gicala, J. Winiarska, Kraków 2009.
- Ferdynand de Saussure, Szkice z językoznawstwa ogólnego, Warszawa 2004: przedmowa Magdaleny Danielewiczowej (s. 11-23) oraz "O dwoistej naturze języka" (fragment 22b-29), s.81-95.
- Fisiak J. Wstęp do współczesnych teorii lingwistycznych, Warszawa 1975.
- Grzegorczykowa R. "Wstęp do językoznawstwa", Warszawa 2007.
- Grzegorczykowa R., O rozumieniu prototypu i stereotypu we współczesnych teoriach semantycznych, [w:] Język a kultura, t. 12, red. J. Anusiewicz i J. Bartmiński. Wrocław1998.
- Heinz A., Dzieje językoznawstwa w zarysie, Warszawa 1978.
- Kleiber G., Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, przeł. B. Ligara, Kraków (Rozdział drugi i czwarty).
- Lyons J., Wstęp do językoznawstwa, przeł. K. Bogacki, Warszawa 1976 (pierwodruk 1968).
- Łaziński M., Jan Baudouin de Courtenay i Aleksander Brückner, „LingVaria”, nr 1 (23) 2017.
- Metodologia badań onomastycznych, pod. red. M. Biolik, Olsztyn 2003.
- Metodologie językoznawstwa. Podstawy teoretyczne. Podręcznik akademicki, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2006.
- Metodologie językoznawstwa. Filozoficzne i empiryczne problemy w analizie języka, pod red. P. Stalmaszczyka, Łódź 2010.
- Milewski T., Językoznawstwo, Warszawa 1975.
- Perlin J., Metodologia językoznawstwa diachronicznego, Warszawa 2004.
- Piotrowski T., Zrozumieć leksykografię, Warszawa 2002.
- Skubalanka T., Podstawy analizy stylistycznej, rozdz. 15: Kilka słów o metodach statystycznych, Lublin 2001.
- Siuciak M., Strukturalistyczna koncepcja rozwoju języka wobec przemian współczesnej polszczyzny, [w:] Leksyka języków słowiańskich w badaniach synchronicznych i diachronicznych, pod red. M. Gębki-Wolak, J. Kamper-Warejko, A. Moroza, Toruń 2014, s. 265-276.
- Skubalanka T.,, Wprowadzenie do gramatyki stylistycznej języka polskiego, rozdz. Podstawowe pojęcia gramatyki stylistycznej, Lublin 2000, s. 33 – 54.
- Świdziński M., Lingwistyka korpusowa w Polsce – źródła, stan, perspektywy, „LingVaria”, nr 1, 2006, s. 23-32.
- Tabakowska E. Gramatyka i obrazowanie. Wprowadzenie do językoznawstwa kognitywnego. Kraków 1999.
- Tabakowska E., Kognitywizm po polsku – wczoraj i dziś, Kraków 2004.
- Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa, pod red. E.Tabakowskiej, Kraków 2001.
- Urbańczyk S., Dwieście lat polskiego językoznawstwa 1751-1950, Kraków 1993.
- Walczak B., Badania w zakresie historii języka (próba syntezy), [w:] Językoznawstwo w Polsce. Kierunki badań i perspektywy rozwoju, red. nauk. M. Grochowski, Warszawa 2012, s. 99-112.
- Walczak B., Dialektologia a językoznawstwo historyczne, [w:] Gwary dziś. 1. Metodologia badań, pod red. J. Sierociuka, Poznań 2001, s. 17-23.
- Walczak B., Z zagadnień warsztatu badań etymologicznych (teoria i metodologia w najnowszych słownikach etymologicznych języka polskiego), „Studia Językoznawcze” t. 7, 2008, s. 179-190.
- Waszakowa K., Najnowsze metodologie badań porównawczych w zakresie semantyki leksykalnej, „Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego”, z. LXVII, 2011, s. 117-137.
- Weinsberg A. Językoznawstwo ogólne. Warszawa 1983.
- Wierzbicka A., Język – umysł – kultura. W-wa 1999, s. 5-10.
- Żmigrodzki P., Słowo – słownik – rzeczywistość, Kraków 2008.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: