Polska literatura współczesna 290-LI3-3PLW

Epopeja to całość i sens. Całość to świat, a nawet wszechświat, czyli uniwersum. Zawsze jest to świat ludzi, wyodrębniony zgodnie z realnie w nim funkcjonującą stratyfikacją społeczną. Specjalnym wariantem zastosowania tej antropologicznej reguły są światy do tego stopnia urzeczowione, że aż reistyczne oraz światy obce lub obcych, pojawiające się w tekstach fantastyki, czyli science fiction i fantasy. Bez względu na to, jaki świat pokazuje epopeja, jego znaczenie dotyczy społecznej rzeczywistości ludzi. Jako gatunek homo sapiens nie mamy innej miary niż własna.
Sens to sacrum, chociaż właściwiej byłoby napisać, że sacrum to sens. Można to sformułować inaczej: sens to mit, który logos powołuje do istnienia. Wielopostaciowość logosu w związku z każdym epopeicznym tekstem wymaga dookreślenia. Natomiast mit nie oznacza nierzeczywistości. Jest fabularną, powszechnie dostępną i społecznie stosowaną wersją sensu, jaki udało się nadać konkretnemu światu. Mit, do czego przekonywał m.in. Eleazar Mieletinski, z chaosu czyni kosmos, czyli wszechświat, czyli uniwersum. Ale partykularne, przypisane konkretnej społeczności. Przy czym warto pamiętać, że etymologicznie kosmos oznacza porządek, a w szczególny sposób porządek i wystrój świata.
Epopeja to tekst literacki, który przenosi jakiś zapisany w sobie świat z przestrzeni historii w przestrzeń kultury, spełniając w ten sposób relację literatura — rzeczywistość. Cechą konstytutywną epopei rozumianej w ten sposób jest to, co za jej sprawą dzieje się ze światem, który ona opisuje, czyli przeniesienie i związane z nim przewartościowanie. Przeniesienie z wydanej czasowi historii w niepodległą przemijaniu kulturę. Przewartościowanie polegające na zmianie statusu tego, co zostało przeniesione, ponieważ za sprawą epopei rzeczywistość historyczna staje się rzeczywistością symboliczną, modelem, wzorcem: sumą znaków definiujących nie tylko świat, ale także nasze bycie wobec niego. Czy literatura może zrobić z rzeczywistością (dla rzeczywistości) coś więcej niż zapisać ją w postaci epopei? Epopeja to przecież literackie wyłączenie czasu. To niebo kultury powoływane przez literaturę do istnienia. Epopeja to wieczność, którą sami sobie jesteśmy w stanie zapewnić.
Epopeja to całość i sens, przeniesienie z historii w kulturę i przewartościowanie świata, który staje się rzeczywistością symboliczną, wiecznym wzorcem kultury. Ostatnia wersja definicji, bo przecież nie definicja trzecia: epopeja to ponadrodzajowy gatunek literacki nadający sens światu opisanemu jako całość. Funkcja epopei sprowadza się do przeniesienia opisywanego przez nią świata z podległej czasowi historii w zatrzymującą czas kulturę. Miarą jej wartości jest to, że literatura nic więcej dla rzeczywistości zrobić nie może.
Takiej epopei będziemy szukać w literaturze polskiej po 1989 roku.

Epopeja to całość i sens. Całość to świat, a nawet wszechświat, czyli uniwersum. Zawsze jest to świat ludzi, wyodrębniony zgodnie z realnie w nim funkcjonującą stratyfikacją społeczną. Specjalnym wariantem zastosowania tej antropologicznej reguły są światy do tego stopnia urzeczowione, że aż reistyczne oraz światy obce lub obcych, pojawiające się w tekstach fantastyki, czyli science fiction i fantasy. Bez względu na to, jaki świat pokazuje epopeja, jego znaczenie dotyczy społecznej rzeczywistości ludzi. Jako gatunek homo sapiens nie mamy innej miary niż własna.
Sens to sacrum, chociaż właściwiej byłoby napisać, że sacrum to sens. Można to sformułować inaczej: sens to mit, który logos powołuje do istnienia. Wielopostaciowość logosu w związku z każdym epopeicznym tekstem wymaga dookreślenia. Natomiast mit nie oznacza nierzeczywistości. Jest fabularną, powszechnie dostępną i społecznie stosowaną wersją sensu, jaki udało się nadać konkretnemu światu. Mit, do czego przekonywał m.in. Eleazar Mieletinski, z chaosu czyni kosmos, czyli wszechświat, czyli uniwersum. Ale partykularne, przypisane konkretnej społeczności. Przy czym warto pamiętać, że etymologicznie kosmos oznacza porządek, a w szczególny sposób porządek i wystrój świata.
Epopeja to tekst literacki, który przenosi jakiś zapisany w sobie świat z przestrzeni historii w przestrzeń kultury, spełniając w ten sposób relację literatura — rzeczywistość. Cechą konstytutywną epopei rozumianej w ten sposób jest to, co za jej sprawą dzieje się ze światem, który ona opisuje, czyli przeniesienie i związane z nim przewartościowanie. Przeniesienie z wydanej czasowi historii w niepodległą przemijaniu kulturę. Przewartościowanie polegające na zmianie statusu tego, co zostało przeniesione, ponieważ za sprawą epopei rzeczywistość historyczna staje się rzeczywistością symboliczną, modelem, wzorcem: sumą znaków definiujących nie tylko świat, ale także nasze bycie wobec niego. Czy literatura może zrobić z rzeczywistością (dla rzeczywistości) coś więcej niż zapisać ją w postaci epopei? Epopeja to przecież literackie wyłączenie czasu. To niebo kultury powoływane przez literaturę do istnienia. Epopeja to wieczność, którą sami sobie jesteśmy w stanie zapewnić.
Epopeja to całość i sens, przeniesienie z historii w kulturę i przewartościowanie świata, który staje się rzeczywistością symboliczną, wiecznym wzorcem kultury. Ostatnia wersja definicji, bo przecież nie definicja trzecia: epopeja to ponadrodzajowy gatunek literacki nadający sens światu opisanemu jako całość. Funkcja epopei sprowadza się do przeniesienia opisywanego przez nią świata z podległej czasowi historii w zatrzymującą czas kulturę. Miarą jej wartości jest to, że literatura nic więcej dla rzeczywistości zrobić nie może.
Takiej epopei będziemy szukać w literaturze polskiej po 1989 roku.

A. Nasiłowska, Historia literatury polskiej, wyd. 2, Warszawa 2022.
A. Nasiłowska, Literatura okresu przejściowego. 1975-1996. Warszawa 2006.
M. Dąbrowski, Literatura polska 1945-1995, Warszawa 1997.
S. Stabro, Literatura polska 1944-2000 w zarysie, Kraków 2002.
M. Stala, Druga strona. Notatki o poezji współczesnej, Kraków 1997.
P. Czapliński, P. Śliwiński, Literatura polska 1976-1998. Przewodnik po prozie i poezji, Kraków 1999.
P. Czapliński, M. Leciński, E. Szybowicz, B. Warkocki, Kalendarium życia literackiego 1976-2000, Kraków 2003.
A. Bikont, J. Szczęsna, Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu. Warszawa 2006.

W. Myśliwski, Ucho Igielne
S. Mrożek, Miłość na Krymie
Z. Herbert, Król mrówek
Cz. Miłosz, Druga przestrzeń
Sz. Kopyt, Uderzenie
D. Masłowska, Magiczna rana
O. Tokarczuk, Czuły narrator
M. Tulli, Skaza
A. Stasiuk, Kucając
P. Wojcieszek, Made in Poland
I. Villqist, Noc Helvera, Beztlenowce. Jednoaktówki
M. Świetlicki, Sierotka
W. Wencel, Mnemosyne

A. Nasiłowska, Historia literatury polskiej, wyd. 2, Warszawa 2022.
A. Nasiłowska, Literatura okresu przejściowego. 1975-1996. Warszawa 2006.
M. Dąbrowski, Literatura polska 1945-1995, Warszawa 1997.
S. Stabro, Literatura polska 1944-2000 w zarysie, Kraków 2002.
M. Stala, Druga strona. Notatki o poezji współczesnej, Kraków 1997.
P. Czapliński, P. Śliwiński, Literatura polska 1976-1998. Przewodnik po prozie i poezji, Kraków 1999.
P. Czapliński, M. Leciński, E. Szybowicz, B. Warkocki, Kalendarium życia literackiego 1976-2000, Kraków 2003.
A. Bikont, J. Szczęsna, Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu. Warszawa 2006.

W. Myśliwski, Ucho Igielne
S. Mrożek, Miłość na Krymie
Z. Herbert, Król mrówek
Cz. Miłosz, Druga przestrzeń
Sz. Kopyt, Uderzenie
D. Masłowska, Magiczna rana
O. Tokarczuk, Czuły narrator
M. Tulli, Skaza
A. Stasiuk, Kucając
P. Wojcieszek, Made in Poland
I. Villqist, Noc Helvera, Beztlenowce. Jednoaktówki
M. Świetlicki, Sierotka
W. Wencel, Mnemosyne