Finanse lokalne 330-ES1-2FIL

Profil studiów: ogólnoakademicki
Forma studiów: stacjonarne, I stopień
Rodzaj przedmiotu: moduł - przedmioty kierunkowe (do wyboru)
Dziedzina i dyscyplina nauki: Dziedzina - nauki społecznych, dyscyplina -ekonomia i finanse
Rok studiów - drugi, semestr - trzeci
Liczba godzin: 15 godz. wykładów i 15 godz. ćwiczeń;
Metody dydaktyczne:
Wykład: wykład wspomagany prezentacjami multimedialnymi, z wykorzystaniem form aktywizacji studentów
Ćwiczenia: wspólne omawianie zagadnień zadawanych do własnego przygotowania, rozwiązywanie zadań w grupach oraz prezentacja wyników prac.
punkty ECTS: 2
Bilans nakładu pracy studenta – 50 godz.
udział w wykładach – 15 godz.
udział w ćwiczeniach – 15 godz.
przygotowanie się do ćwiczeń – 8
przygotowanie się do zaliczenia – 4
przygotowanie się do kolokwium – 4
udział w konsultacjach – 4
Wskaźniki ilościowe:
Nakład pracy studenta związany z zajęciami:
- wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela – 34 godz., 1,36 ECTS

W cyklu 2025:

W cyklu 2026:

Założenia (opisowo)

Przedmiot Finanse lokalne należy do bloku przedmiotów kierunkowych (do wyboru), z zakresu nauk o finansach i ekonomii sektora publicznego. Założeniem przedmiotu jest wprowadzenie studenta, w zaawansowanym stopniu, w problematykę finansów jednostek samorządu terytorialnego (JST) w Polsce, zarówno w ujęciu teoretycznym, jak i praktycznym, z uwzględnieniem aktualnych zmian prawnych i wyzwań związanych z procesami decentralizacji fiskalnej. Założone szczegółowe cele dydaktyczne to: 1) Przekazanie zaawansowanej wiedzy na temat specyfiki systemu finansów lokalnych w strukturze finansów publicznych, z uwzględnieniem ich znaczenia dla funkcjonowania państwa i wspólnot lokalnych. 2) Analiza zadań i kompetencji JST z perspektywy finansowej – w szczególności budżetu, wydatków oraz mechanizmów finansowania usług publicznych. 3) Zapoznanie studentów z podstawowymi i szczegółowymi źródłami dochodów budżetowych JST, w tym dochodami własnymi i transferowymi. 4) Zrozumienie specyfiki lokalnego władztwa podatkowego, ze wskazaniem na instrumenty polityki fiskalnej, lokalną konkurencję podatkową oraz ograniczenia autonomii finansowej JST. 5) Wyposażenie studentów w narzędzia pozwalające interpretować wyniki budżetowe JST, oceniać ich sytuację finansową, zdolność inwestycyjną i stabilność fiskalną. 6) Przedstawienie charakteru i mechanizmów długu samorządowego jako instrumentu finansowania lokalnych zadań publicznych, z uwzględnieniem regulacji prawnych i aspektów zarządzania ryzykiem. 7) Zapoznanie z nowoczesnymi instrumentami zarządzania finansami lokalnymi, w tym: wieloletnim planowaniem finansowym, budżetem zadaniowym, narzędziami kontroli zarządczej, partycypacją obywatelską oraz narzędziami cyfrowymi w zarządzaniu JST.

Koordynatorzy przedmiotu

W cyklu 2024:

Dorota Wyszkowska

W cyklu 2025:

Ewelina Mielech
Marzanna Poniatowicz

W cyklu 2026:

Marzanna Poniatowicz

Rodzaj przedmiotu

kierunkowe

Tryb prowadzenia przedmiotu

mieszany: w sali i zdalnie

Liczba godzin zajęć zdalnych

Wykład - 3 godziny w formule e-learningu; Ćwiczenia - 3 godziny w formule e-learningu.

Efekty kształcenia

WIEDZA:
2FIL_W01 zna i rozumie w zaawansowanym stopniu kluczowe zagadnienia, teorie z zakresu finansów samorządu terytorialnego jako subdyscypliny finansów publicznych (KP6_WG1)
2FIL_W02 zna i rozumie złożone zależności między strukturami i instytucjami publicznymi istotne w kontekście finansów jednostek samorządu terytorialnego (KP6_WG3)
UMIEJĘTNOŚCI:
2FIL_U01 potrafi wykorzystywać posiadaną wiedzę do analizy i rozwiązywania złożonych problemów finansowych JST, w tym krytycznej oceny przyczyn i przebiegu procesów fiskalnych oraz zjawisk społeczno-gospodarczych wpływających na lokalne budżety, z uwzględnieniem aspektów organizacyjnych, środowiskowych i demograficznych (KP6_UW3)
2FIL_U02potrafi współdziałać w zespołach realizujących zadania analityczne i projektowe w obszarze finansów lokalnych, posługując się systemami normatywnymi oraz wybranymi normami i regułami (m.in. prawnymi, etycznymi), w celu rozwiązywania praktycznych problemów finansowych JST (KP6_U02)
KOMPETENCJE SPOŁECZNE:
2FIL_K01 jest gotów do krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści w kontekście dynamiki procesów finansowych i społecznych zachodzących w otoczeniu JST, w tym z zakresu polityki fiskalnej, społecznej i gospodarczej na poziomie lokalnym i centralnym (KP6_KK1)
2FIL_K02 jest gotów do podejmowania decyzji i rozwiązywania problemów poznawczych oraz praktycznych w obszarze finansów lokalnych, opierając się na krytycznej ocenie posiadanej wiedzy i zgromadzonych informacji (KP6_KK3)

Kryteria oceniania

Wykład:
Zaliczenie przedmiotu (wykład) odbywa się na podstawie pisemnego egzaminu końcowego. Egzamin ma formę testu (test wielokrotnego wyboru; pytania zamknięte).
Warunkiem zaliczenia jest uzyskanie 51% możliwych punktów.
Skala ocen stosowana przy weryfikacji efektów uczenia się - zgodna z § 23 ust. 6 Regulaminu Studiów Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 16.04.2025 r. (Załącznik do Uchwały nr 3521 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku).

Ćwiczenia:
- kolokwium pisemne (60%) – test pisemny (pytania zamknięte; test pojedynczego wyboru); warunkiem zaliczenia kolokwium jest uzyskanie 51% możliwych punktów; skala ocen stosowana przy weryfikacji efektów uczenia się - zgodna z § 23 ust. 6 Regulaminu Studiów Uniwersytetu w Białymstoku z dnia 16.04.2025 r. (Załącznik do Uchwały nr 3521 Senatu Uniwersytetu w Białymstoku);
- praca zespołowa na ćwiczeniach – 25%;
- ocenianie ciągłe (indywidualna aktywność na zajęciach) – 15%.

Literatura

Literatura podstawowa:
1. M. Jastrzębska, Finanse jednostek samorządu terytorialnego, Wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2012.
2. Banaszewska M., Dochody własne w systemie finansowania gmin : determinanty i implikacje, Wydawnictwo UEP, Poznań 2022.
3. B. Filipiak, Finanse samorządowe. Nowe wyzwania bieżące i perspektywiczne, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2011.
4. M. Poniatowicz, Koncepcja federalizmu fiskalnego w systemie finansów samorządu terytorialnego, CeDeWu, Warszawa 2018.
5. D. Wyszkowska, Samodzielność finansowa jako determinanta potencjału inwestycyjnego JST. Studium empiryczne gmin w Polsce,
Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2018.

Literatura uzupełniająca:
6. C. Farvacque-Vitkovic, M. Kopanyi, Municipal Finances. A Handbook for Local Government, World Bank, Washington 2014.
7. Stasiak J., Financial independence of local government units, Wyższa Szkoła Gospodarki Krajowej w Kutnie, Kutno 2021.
8. Owsiak K., Dług w polityce finansowej gmin, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2023.
9. Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz. U. 2024 poz. 1572.
10. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t.j. Dz. U. z 2019 r. z póź. zm.

W cyklu 2025:

Literatura podstawowa:
1. R. Kata, A. Czudec, D. Zając, J. Zawora, Gospodarka finansowa jednostek samorządu terytorialnego – wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2022.
2. P. Walczak, Nowy system dochodów jednostek samorządu terytorialnego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2025.
3. I. Bruszewska, Dochody jednostek samorządu terytorialnego. Nowe rozwiązania, Wydawnictwo Infor.pl, Warszawa 2025.
4. M. Poniatowicz, Koncepcja federalizmu fiskalnego w systemie finansów samorządu terytorialnego, CeDeWu, Warszawa 2018.
5. D. Wyszkowska, Samodzielność finansowa jako determinanta potencjału inwestycyjnego JST. Studium empiryczne gmin w Polsce, Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2018.
6. M. Banaszewska, S. Kańduła, J. Przybylska, Finanse samorządu terytorialnego. Ujęcie praktyczne (wydanie III), Wyd. CeDeWu, Warszawa 2024.
7. P. Swianiewicz, Finanse samorządowe, koncepcje, realizacja, polityki lokalne. Wyd. Municipum, Warszawa 2011.

Literatura uzupełniająca:
8. C. Farvacque-Vitkovic, M. Kopanyi, Municipal Finances. A Handbook for Local Government, World Bank, Washington 2014, https://
openknowledge.worldbank.org/entities/publication/baee6e22-9826-59ea-b070-e3d6ad5a5599.
9. R. Ebel (ed.), Oxford Handbook of State and Local Government Finance, Oxford University Press 2012.

Kluczowe akty prawne:
1. Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, Dz. U. 2024 poz. 1572.
2. Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t. j.: Dz. U. 2024 poz. 1530.

W cyklu 2026:

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 330-ES1-2FIL w USOSweb