Literatura średniowiecza, renesansu i baroku 340-PS2-1LSB

Profil studiów: ogólnoakademicki
Forma studiów: stacjonarne
Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy
Dziedzina i dyscyplina nauki: humanistyczne/literaturoznawstwo
Rok studiów: I rok II stopnia
Wymagania wstępne: znajomość zagadnień z zakresu literatury staropolskiej na I roku I stopnia
Liczba godzin: 15 godz. wykład, 30 godz. ćwiczeń
Metody dydaktyczne: wykład, dyskusja, heureza
Punkty ECTS: 10,00
Bilans nakładu pracy: 51,40% (zajęcia wymagające bezpośredniego udziału nauczyciela akademickiego)

Program wykładów :

1. Literatura średniowiecza – proza religijna (hagiografia, kazania, apokryfy, modlitewniki, itp.)
2. Literatura średniowiecza – proza świecka (historiografia, literatura eschatologiczna, dramat, romans itp.)
3. Literatura renesansu – literatura parenetyczna (zwierciadło, wizerunek), hagiografia, historiografia
4. Literatura renesansu – romans, facecja, literatura plebejska, formy dramatyczne i inne
5. Literatura baroku ¬– kaznodziejstwo, hagiografia, autobiografia mistyczna,
6. Literatura baroku – formy narracyjne (romans), dramat, pamiętnikarstwo i inne
7. Egzamin końcowy – pisemny, w formie testu. Wymagania: znajomość treści wykładu oraz lektur z listy.

Problematyka ćwiczeń

1. Literatura na każdą okazję, czyli staropolskie utwory okolicznościowe
2. Genetliakony (A. Zbylitowski, Na krzciny najjaśnieszemu Władysławowi III, królewicowi polskiemu i szwedzkiemu, który się urodził nad Krakowem, w Łobzowie, roku 1595 dnia 9 czerwca, Na narodziny najjaśniejszego pana Bazylego Alberta, syna najjaśniejszego pana, pana Janusza, księcia na Ostrogu, kasztelana krakowskiego etc., etc.)
3. Epitalamia (Jan Zaleski, Pokładziny)
4. Funeralia (Wieszczycki Adrian, Archetyp albo Perspektywa)
5. Historyje, czyli staropolskie bestsellery
6. Polskie histoires tragiques? (Michał Jurkowski, Historie świeże i niezwyczajne)
7. Starodawna historia z różnych greckich i łacińskich pisarzów wyjęta, czyli Potocki romansopisarz (Wacław Potocki, Syloret)
8. Między sacrum a profanum, czyli staropolskie pastorałki (Kasper Twardowski, Kolebka Jezusowa. Pasterze. Trzej Królowie; Akt pasterski)
9. Dramat i teatr staropolski − preliminaria teoretyczne
10. Starotestamentowe inspiracje w dramacie staropolskim (Szymon Szymonowic, Castus Joseph, Mikołaj Rej Żywot Józefa)
11. Dramat mięsopustny (Tragedyja żebracza nowo uczyniona)
12. Dramma per musica na polskim dworze (Stanisław Serafin Jagodyński (Ferdinando Saracinelli), Wybawienie Rugiera z wyspy Alcyny)
13. Obraz i słowo, czyli staropolskie emblematy (Zbigniew Morsztyn, Emblemata)

Profil studiów: ogólnoakademicki
Forma studiów: stacjonarne
Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy
Dziedzina i dyscyplina nauki: humanistyczne/literaturoznawstwo
Rok studiów: I rok II stopnia
Wymagania wstępne: znajomość zagadnień z zakresu literatury staropolskiej na I roku I stopnia
Liczba godzin: 15 godz. wykład, 30 godz. ćwiczeń
Metody dydaktyczne: wykład, dyskusja, heureza
Punkty ECTS:
bilans nakładu pracy: 4 ECTS - zajęcia wymagające bezpośredniego udziału nauczyciela, 6 ECTS - praca własna niewymagająca bezpośredniego udziału nauczyciela akademickiego

Program wykładów :

1. Literatura średniowiecza – proza religijna (hagiografia, kazania, apokryfy, modlitewniki, itp.)
2. Literatura średniowiecza – proza świecka (historiografia, literatura eschatologiczna, dramat, romans itp.)
3. Literatura renesansu – literatura parenetyczna (zwierciadło, wizerunek), hagiografia, historiografia
4. Literatura renesansu – romans, facecja, literatura plebejska, formy dramatyczne i inne
5. Literatura baroku ¬– kaznodziejstwo, hagiografia, autobiografia mistyczna,
6. Literatura baroku – formy narracyjne (romans), dramat, pamiętnikarstwo i inne
7. Egzamin końcowy – pisemny, w formie testu. Wymagania: znajomość treści wykładu oraz lektur z listy.

Problematyka ćwiczeń:
1. Modlitwy Gertrudy Mieszkówny - autobiografia domniemanej pierwszej polskiej pisarki
2. Historia o Walterze i Helgundzie - w kręgu epiki rycerskiej
3. W kręgu średniowiecznej hagiografii - "Tempore illo"
4. Pasja w świetle "Rozmyślań dominikańskich"
5. Jak przygotować się na śmierć, czyli "O sztuce dobrego umierania" Jakuba z Paradyża
6 Maciej z Miechowa – Opis Sarmacji azjatyckiej i europejskiej (fragmenty)
7. Polowania na czarownice w świetle literatury z epoki ("Młot na czarownice")
8. W kręgu romansu staropolskiego - historia Meluzyny
9. W kręgu literatury plebejskiej - Sowizdrzał krotochwilny a smieszny
10. Jak wyjść za mąż i pozostać dziewicą, czyli żywoty św. Kingi i bł. Salomei Piotra Skargi
11. Fabian Birkowski i jego kazania (o naukach tajemnych)
12. Marianna Marchocka – Autobiografia mistyczna (fragmenty)
13. Michał Jurkowski – Historyje świeże i niezwyczajne - historia 8, 23, 78, 84
14. Jasia Ługowskiego podróże do szkół w cudzych krajach
15. Zaliczenie - test wielokrotnego wyboru

Opracowania:
1. T. Michałowska, Średniowiecze (wydania dowolne) - obowiązuje znajomość zagadnień związanych z problematyką wykładu oraz tematyką lektur;
2. J. Ziomek, Renesans (wyd. dowolne) - j.w.,
3. Cz. Hernas, Barok (wyd. dowolne) - j.w.
Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska i in., Wrocław 1990 (obowiązuje znajomość haseł związanych z problematyką wykładów i ćwiczeń)

Literatura wymagana do egzaminu ( większość podanych niżej pozycji (1-15) dostępna jest na stronie www. staropolska.pl)
1. Kronika wielkopolska – Historia o Walterze i Helgundzie
2. Nawiedzenie Grobu
3. Anonim – Żywot św. Wojciecha („Tempore illo”)
4. Modlitwy Gertrudy Mieszkówny
5. Rozmyślania dominikańskie
6. Jan Długosz – Roczniki (Bitwa grunwaldzka)
7. Maciej z Miechowa – Opis Sarmacji azjatyckiej i europejskiej
8. Marcin Bielski – Kronika to jest historyja świata
9. Sowiźrzał krotochwilny i śmieszny
10. Jan z Koszyczek – Poncyjan
11. Stanisław Orzechowski – O stanie królewskim
12. Józef Wereszczyński ¬– Gościniec pewny niepomiernym moczygębom...
13. Piotr Skarga – Żywot św. Salomei
14. Fabian Birkowski – Bogarodzica abo kazanie obozowe na dzień Nawiedzenia NMP
15. Marianna Marchocka – Autobiografia mistyczna
16. Michał Jurkowski – Historyje świeże i niezwyczajne, opr. M. Kazańczuk, W-wa 2004 (dostępne w bibliotekach cyfrowych), tu: Wprowadzenie do lektury, cz. I - historia 8, 23, 78, 84
17. Jasia Ługowskiego podróże do szkół w cudzych krajach, opr. K. Muszyńska, Warszawa 1974 (pozycja dostępna w bibliotekach), tu: wstęp i diariusz podróży Jasia Ługowskiego;
Opracowania (obowiązuje znajomość zagadnień będących przedmiotem wykładu) oraz lektur.

Literatura realizowana w trakcie ćwiczeń:

Teresa Michałowska, Literatura okolicznościowa, w: Słownik literatury staropolskiej, red. tejże, Wrocław 1998.

Ludwika Ślękowa, Wstęp, Rodzina poczucie więzi rodzinnych, w: tejże, Muza domowa. Okolicznościowa poezja rodzinna czasów renesansu i baroku, Wrocław 1991.

Bogdan Walczak, Staropolska poezja okolicznościowa, „Lingua ac Communitas” 20014, t. 24.

Andrzej Zbylitowski, Na krzciny najjaśnieszemu Władysławowi III, królewicowi polskiemu i szwedzkiemu, który się urodził nad Krakowem, w Łobzowie, roku 1595 dnia 9 czerwca, Na narodziny najjaśniejszego pana Bazylego Alberta, syna najjaśniejszego pana, pana Janusza, księcia na Ostrogu, kasztelana krakowskiego etc., etc., w: tenże, Wiersze zebrane, Warszawa 2018, s. 116−120, 221−224.
Ludwika Ślękowa, Wiersze uświetniające narodziny potomka: ze studiów nad poezją okolicznościowo-rodzinną renesansu i baroku, „Pamiętnik Literacki” 1990, nr 81/2, s. 3−20.
Anna Kochan, Wprowadzenie do lektury, w: A. Zbylitowski, dz. cyt., s. 5−58.
Bożena Mazurkowa, Oświeceniowa muza w darze dzieciom i młodym solenizantom, w: W kręgu rodziny i prywatności, pod red. Marioli Jarczykowej, Renaty Ryby, Katowice 2014, s. 263−294.
Ludwika Ślękowa, Wiersze uświetniające narodziny potomka: ze studiów nad poezją okolicznościowo-rodzinną renesansu i baroku, „Pamiętnik Literacki” 1990, nr 81/2.

Anna Skóbel, Genetliakony w twórczości Kaspra Miaskowskiego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Seria Filologiczna” 2010, nr 65.

Bożena Mazurkowa, Oświeceniowa muza w darze dzieciom i młodym solenizantom, w: W kręgu rodziny i prywatności, pod red. Marioli Jarczykowej, Renaty Ryby, Katowice 2014.

Małgorzata Trębska, Staropolskie mowy winszujące narodzin potomka. Rekonesans, „Res Rhetorica” 2014, nr 1, s. 146−160.

Jan Zaleski, Pokładziny, w: Maria Barłowska, Okruchy. Studia o wierszach odnalezionych w rękopisach XVII wieku, Katowice 2022, s. 146−150.

Katarzyna Mroczek, Epitalamium staropolskie, „Pamiętnik Literacki” 1986, nr 1.

Maria Barłowska, Przykład „niemożliwy” – erotyk małżeński z sylwy Bogusława Kazimierza Maskiewicza, w: tejże, dz. cyt. s. 123−144.

Roman Krzywy, Sarmaci w negliżu. Staropolskie epitalamia pokładzinowe (fescenniny), „Napis” 2004, seria 10, s. 81–96.

Mirosława Hanusiewicz, Miłość i śmierć. O niektórych kliszach wyobraźni erotycznej w poezji staropolskiej, „Teksty Drugie” 2007, nr 1/2.

Wieszczycki Adrian, Archetyp albo Perspektywa, w: tegoż, Utwory poetyckie, oprac. Anna Gurowska, Warszawa 2001.

Anna Gurowska, Wprowadzenie do lektury, w: Adrian Wieszczycki, Utwory poetyckie, oprac. taż, Warszawa 2001.

Urszula Kicińska, Ceremonia pogrzebowa w drukach żałobnych XVII i XVIII wieku (wybrane elementy), „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej” 2014, R. 62 nr 3.

Teresa Michałowska, Romans XVII i 1 połowy XVIII wieku w Polsce, w: Problemy literatury staropolskiej, red. J. Pelc, Wrocław 1972.

Teresa Michałowska, Niektóre rysy nowelistyki polskiej XVII wieku, w: tejże, „Różne historyje”. Studium z dziejów nowelistyki staropolskiej, Wrocław 1965.

Teresa Michałowska, Bohater literacki, Fabuła, Nowela, w: Słownik literatury staropolskiej, red. tejże, Wrocław 1998.

Krystyna Wierzbicka-Trwoga, Cechy gatunkowe romansu, „Terminus” 2019, z. 2, s. 197−214.

Janusz Dunin, Opowieści z jarmarcznego kramu, w: tegoż, Papierowy bandyta. Książka kramarska i brukowa w Polsce, Łódź 1974.

Michał Jurkowski, Historie świeże i niezwyczajne, Warszawa 2004.

Historie dziwne i straszliwe. Jezuickie opowieści z czasów saskich, zebrał i oprac. Mariusz Kazańczuk, Chotomów 1991 (tu: również wstęp).

Mariusz Kazańczuk, Wprowadzenie do lektury, w: Michał Jurkowski, Historie świeże i niezwyczajne, Warszawa 2004.

Mariusz Kazańczuk, O „Historiach świeżych i niezwyczajnych” Michała Jurkowskiego, Warszawa 2009.

Wacław Potocki, Syloret, Sandomierz 1874, dostępny w Internecie: http: //www.dbc.wroc.pl

Wacław Potocki, Syloret, w: tegoż, Dzieła (Transakcja wojny chocimskiej i inne utwory z lat 1669–1680), oprac. L. Kukulski, t. 1, Warszawa 1987, s. 127–204.

Elżbieta A. Jurkowska, O „Sylorecie” Wacława Potockiego. Studia i szkice, Białystok 2016.

Kasper Twardowski, Kolebka Jezusowa. Pasterze. Trzej Królowie, w: Staropolskie pastorałki dramatyczne. Antologia, wyd. Jan Okoń, Wrocław 1989

Akt pasterski, w: Staropolskie pastorałki dramatyczne. Antologia, wyd. Jan Okoń, Wrocław 1989.

Stefan Nieznanowski, Pastorałka, w: Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska, Wrocław 1998.

Teresa Michałowska, Teatr i dramat w Europie średniowiecznej. Początki życia teatralnego w Polsce, w: tejże, Średniowiecze, Warszawa 1995.

Piotr Wilczek, Dramat teatr renesansowy, w: tegoż, Literatura polskiego renesansu, Katowice 2005.

Jan Okoń, Teatr, w: Historia literatury polskiej w dziesięciu tomach. Barok, red. A. Skoczek, Kraków 2003, t. III.

Jan Okoń, Wstęp, w: Staropolskie pastorałki dramatyczne. Antologia, wyd. tenże, Wrocław 1989.

Szymon Szymonowic, Castus Joseph, przekł. Stanisław Gosławski, Wrocław 1973.

Dariusz Chemperek, „Castus Joseph” Szymona Szymonowica. Problematyka antropologiczna i teologiczna, dostępny w Internecie: http://www.staropolska.pl/

Patryk Kencki, Historia Józefa według Reja i Szymonowica, Józef, Potyfar, jego żona i podwładni, Przedakcja i akcja w „Castus Joseph”, „Ante limen” (Przed progiem), w: tegoż, Inspiracje starotestamentowe w dramacie polskiego renesansu (1545−1625), Warszawa 2012.

Tragedyja żebracza nowo uczyniona, w: Teatr polskiego renesansu. Antologia, oprac. Julian Lewański, Warszawa 1988.

Jerzy Ziomek, Dramat mięsopustny, w: tegoż, Renesans, Warszawa 1980.

Julian Lewański, Teatr powszechny w miastach, w: tegoż Dramat i teatr średniowiecza i renesansu w Polsce, Warszawa 1981.

Stanisław Serafin Jagodyński (Ferdinando Saracinelli), Wybawienie Rugiera z wyspy Alcyny, Warszawa 2007.

Roman Krzywy, Wprowadzenie do lektury, w: Stanisław Serafin Jagodyński (Ferdinando Saracinelli), Wybawienie Rugiera z wyspy Alcyny, Warszawa 2007.

Czesław Hernas, Pierwsza stała scena dworska, w: tegoż, Barok, Warszawa 1998.

Zbigniew Morsztyn, Emblemata, w: tegoż, Wybór wierszy, oprac. Janusz Pelc, Kraków 1975.

Janusz Pelc, Emblemat, w: Słownik literatury staropolskiej, Wrocław 1998.

Marzena Wydrych-Gawrylak, Relacja między alegorycznym obrazem a poetycką interpretacją rzeczywistości w wybranych emblematach staropolskich, „Napis” XVII 2011.

Małgorzata Lisiecka, Obrazy miłości świętej i świeckiej w emblematyce Zbigniewa Morsztyna, dostępna w Internecie:
https://repozytorium.umk.pl/handle/item/1703

Literatura wymagana do ćwiczeń i egzaminu ( część podanych niżej pozycji dostępna jest na stronie www. staropolska.pl)
1. Kronika wielkopolska – Historia o Walterze i Helgundzie
2. Anonim – Żywot św. Wojciecha („Tempore illo”)
3. Modlitwy Gertrudy Mieszkówny (wybór)
4. Rozmyślania dominikańskie (fragmenty)
5. Jakub z Paradyża, O sztuce dobrego umierania (fragmenty)
7. Maciej z Miechowa – Opis Sarmacji azjatyckiej i europejskiej (fragmenty)
8. Sowizdrzał krotochwilny a smieszny
9. J. Sprenger, Młot na czarownice
10. Antologia jarmarcznego romansu rycerskiego (wyd. dowolne), tu: historia Meluzyny
11. Piotr Skarga – Żywoty świętych polskich (św. Salomei, św. Kingi)
12. Fabian Birkowski - Kazania o naukach tajemnych
13. Marianna Marchocka – Autobiografia mistyczna (fragmenty)
14. Michał Jurkowski – Historyje świeże i niezwyczajne, I - historia 8, 23, 78, 84
15. Jasia Ługowskiego podróże do szkół w cudzych krajach, opr. K. Muszyńska, Warszawa 1974 (pozycja dostępna w bibliotekach), tu: wstęp i diariusz podróży Jasia Ługowskiego;

Opracowania:
1. T. Michałowska, Średniowiecze (wydania dowolne) - obowiązuje znajomość zagadnień związanych z problematyką wykładu oraz tematyką lektur;
2. J. Ziomek, Renesans (wyd. dowolne) - j.w.,
3. Cz. Hernas, Barok (wyd. dowolne) - j.w.
Słownik literatury staropolskiej, red. T. Michałowska i in., Wrocław 1990 (obowiązuje znajomość haseł związanych z problematyką wykładów i ćwiczeń)

Ponadto obowiązuje znajomość wstępów do pozycji wskazanych w wykazie lektur.

Dopuszczalna 1 nieobecność na wykładzie i 2 nieobecności na ćwiczeniach.
Każda następna nieobecność wymaga usprawiedliwienia i zaliczenia.
Osoby nieprzygotowane do ćwiczeń zaliczają zaległości w formie ustnej w czasie najbliższego dyżuru.
Dwukrotne nieprzygotowanie się do zajęć bez ważnego uzasadnienia spowoduje obniżenie oceny z przedmiotu.
Zaliczenie ćwiczeń - test wielokrotnego wyboru.
Egzamin - test wielokrotnego wyboru.
Próg zaliczenia - 60 % poprawnych odpowiedzi.