Diagnoza i terapia neurologopedyczna w chorobach neurodegeneracyjnych 340-SPE-1DNE

Epidemiologia wybranych chorób neurodegeneracyjnych (choroba Alzheimera, choroba Parkinsona, stwardnienie zanikowe boczne (ALS), pląsawica Huntingtona, ataksja rdzeniowo-móżdżkowa, rdzeniowy zanik mięśni; pacjent wymagający inwazyjnego wsparcia oddechu) oraz ich logopedyczne symptomy. Postępowanie diagnostyczne i narzędzia oceny mowy pacjentów z wybranymi chorobami neurodegeneracyjnymi, przegląd wybranych metod terapeutycznych. Studium przypadku: opieka neurologopedyczna nad osobą z wybraną chorobą neurodegeneracyjną (diagnoza, plan terapii, zakres współpracy interdyscyplinarnej oraz z rodziną).
Interdyscyplinarna opieka nad pacjentem z chorobą neurodegeneracyjną – współpraca logopedy z fizjoterapeutą, osteopatą, pielęgniarką, terapeutą zajęciowym, rodziną, opiekunami; dostęp do neurologopedy w placówkach opiekuńczych.
Neurologopedyczna profilaktyka chorób neurodegeneracyjnych.

W cyklu 2025:

Zajęcia poświęcone są specyfice zaburzeń komunikacji, mowy, głosu i funkcji orofacjalnych występujących w przebiegu wybranych chorób neurodegeneracyjnych. Obejmują charakterystykę epidemiologiczną i kliniczną choroby Alzheimera, choroby Parkinsona, stwardnienia zanikowego bocznego (ALS), pląsawicy Huntingtona, ataksji rdzeniowo-móżdżkowych oraz rdzeniowego zaniku mięśni (SMA), ze szczególnym uwzględnieniem neurologopedycznych objawów i konsekwencji progresji choroby, w tym sytuacji pacjenta wymagającego inwazyjnego wspomagania oddychania.
Przedmiotem zajęć są również zasady postępowania diagnostycznego oraz wybrane narzędzia służące do oceny mowy i komunikacji osób z chorobami neurodegeneracyjnymi. Omówione zostaną możliwości i ograniczenia poszczególnych metod diagnostycznych oraz wybrane strategie i metody terapii neurologopedycznej, dostosowywane do rodzaju choroby, jej stadium i indywidualnych potrzeb pacjenta.
Istotną część zajęć stanowi studium przypadku, obejmujące opracowanie modelu kompleksowej opieki neurologopedycznej nad osobą z wybraną chorobą neurodegeneracyjną: od diagnozy i określenia potrzeb komunikacyjnych, przez sformułowanie celów i planu terapii, po monitorowanie zmian oraz modyfikowanie postępowania wraz z progresją choroby.
Zajęcia uwzględniają także interdyscyplinarny model opieki nad pacjentem, ze szczególnym uwzględnieniem współpracy neurologopedy z fizjoterapeutą, osteopatą, pielęgniarką, terapeutą zajęciowym, lekarzem, rodziną i opiekunami. Omówione zostaną również możliwości organizacji i dostępności opieki neurologopedycznej w placówkach opiekuńczych oraz znaczenie edukacji rodziny i opiekunów w podtrzymywaniu komunikacji i samodzielności pacjenta.
Ostatni blok tematyczny poświęcony jest profilaktyce neurologopedycznej, rozumianej jako wczesne rozpoznawanie zmian w zakresie komunikacji, mowy, głosu, połykania i funkcji orofacjalnych oraz podejmowanie działań umożliwiających możliwie długie zachowanie funkcjonalnej komunikacji i jakości życia osoby z chorobą neurodegeneracyjną.

Założenia (opisowo)

Celem zajęć jest przygotowanie słuchaczy do samodzielnego planowania i prowadzenia diagnozy oraz terapii neurologopedycznej osób dorosłych z chorobami neurodegeneracyjnymi, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych jednostek chorobowych, dynamiki ich przebiegu oraz zmieniających się potrzeb komunikacyjnych, poznawczych i funkcjonalnych pacjenta. Przedmiot zakłada odejście od modelu terapii skoncentrowanej wyłącznie na korekcji zaburzonej funkcji na rzecz postępowania ukierunkowanego na utrzymanie komunikacji, samodzielności i jakości życia pacjenta możliwie długo w przebiegu choroby.

Koordynatorzy przedmiotu

Joanna Kuć
Diana Saniewska

Rodzaj przedmiotu

obowiązkowe

Tryb prowadzenia przedmiotu

w sali

Efekty kształcenia

[zna i rozumie]
SPN7_WG1 - ma pogłębioną wiedzę w zakresie anatomii, fizjologii i patofizjologii układu nerwowego oraz narządów niezbędnych do odbioru i wytwarzania mowy
SPN7_WG2 - ma pogłębioną wiedzę z zakresu neurobiologii, psychiatrii oraz społecznych i kulturowych uwarunkowań rozwoju mowy i języka
SPN7_WG3 - ma pogłębioną wiedzę na temat zaburzeń mowy oraz komunikacji językowej
SPN7_WG4 - ma pogłębioną wiedzę z zakresu prowadzenia diagnozy i terapii neurologopedycznej oraz profilaktyki i interwencji w zakresie nabywania i zaburzeń mowy i komunikacji u różnych wiekowo pacjentów
SPN7_WG5 - posiada wiedzę na temat jednostek nozologicznych i ujętych w ICD-10 i ICD-11 oraz DSM-V oraz zespołów zaburzeń, w ramach których współwystępują zaburzenia mowy oraz komunikacji językowej; zna ich symptomatologię, diagnostykę i procedury terapeutyczne
SPN7_WG6 - posiada wiedzę na temat dysfagii i trudności związanych z przyjmowaniem pokarmu powstałych w wyniku zmian anatomicznych lub czynnościowych oraz metod terapii tego zaburzenia
SPN7_WG7 - alternatywne i wspomagające metody komunikacji oraz technologie z tym związane
SPN7_WK1 - ma wiedzę na temat nagłego zagrożenia życia oraz udzielania pomocy osobom będącym w takim stanie
SPN7_WK2 - zna zasady relacji i interakcji terapeutycznej z osobą z zaburzeniami mowy i komunikacji oraz opiekunem pacjenta

[potrafi]
SPN7_UW1 - przeprowadzić badanie pacjenta z zaburzeniami neurologicznymi i psychicznymi (diagnozę neurologopedyczną)
SPN7_UW2 - dokonać analizy i interpretacji specjalistycznej dokumentacji medycznej, psychologicznej, pedagogicznej i innej, przydatnej do rozpoznania zaburzeń mowy i komunikacji
SPN7_UW3 - przeprowadzić diagnozę różnicową ośrodkowych i obwodowych zaburzeń mowy u osób dorosłych i dzieci
SPN7_UW4 - ocenić stan i rozwój psychomotoryczny/aktywność ruchową oraz aktywność językową pacjentów w różnym wieku (niemowlę, dziecko, pacjent dorosły)
SPN7_UW5 - opracować na podstawie zebranych informacji medycznych i postawionej diagnozy program terapii neurologopedycznej dla osób w różnym wieku i różnych zaburzeniach mowy i komunikacji
SPN7_UW6 - przeprowadzić diagnozę dysfagii, zaburzeń karmienia, trudności z przyjmowaniem pokarmu oraz przeprowadzić terapię pacjentów z tymi zaburzeniami
SPN7_UK1 - sporządzić opinię neurologopedyczną do celów orzeczniczych, o potrzebie WWR i potrzebie zapewnienia warunków do wspomagania mowy i komunikacji
SPN7_UK2 - współpracować w zespole interdyscyplinarnym
SPN7_UO1 - wprowadzić i rozwijać wybrane systemy AAC lub technologie ułatwiające komunikację osobom z zaburzeniami mowy i komunikacji werbalnej
SPN7_UO2 - nawiązać relację terapeutyczną z pacjentem z zaburzeniami mowy i komunikacji w różnym wieku oraz jego opiekunem

[jest gotów]
SPN7_KK1 - ma świadomość własnych ograniczeń i potrafi ocenić sytuacje, w których należy poszukać wsparcia innych specjalistów
SPN7_KK3 - tworzenia warunków do rozwoju podmiotowości pacjenta/uczestnika terapii neurologopedycznej
SPN7_KO1 - przestrzegania zasad bezpieczeństwa i higieny pracy swojej oraz osób, z którymi współpracuje oraz opiekunów pacjentów
SPN7_KR1 - dbania o własny rozwój i rozumie potrzebę stałego dokształcania się

Kryteria oceniania

- ocena pracy indywidualnej na zajęciach oraz udziału w dyskusji - 25%
- ocena pracy grupowej na zajęciach - 25%
- test kontrolny - 50%

Zaliczenie przedmiotu wymaga obecności na więcej niż połowie zajęć i uzyskania pozytywnej oceny z testu zaliczeniowego oraz z prac wykonywanych na zajęciach. Nieobecność należy zaliczyć w sposób indywidualnie ustalony.

Literatura

PODSTAWOWA
Anna Domagała (red.). (2021). Diagnoza i terapia zaburzeń mowy w chorobach neurodegeneracyjnych. Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Domagała A., Mowa we wczesnej fazie demencji typu Alzheimera, „Logopedia“, 2003, 32.
Domagała A., Zachowania językowe w demencji. Struktura wypowiedzi w chorobie Alzheimera, Lublin, 2007.
Duranowska-Serocka A., Zaburzenia czynności językowych i aktywności w kontaktach z otoczeniem po uszkodzeniu struktur podkorowych w wyniku udaru mózgu, „Logopedia”, 2000, 27, 93-112.
Fix J., D., 1997, Neuroanatomia, red. J. Moryś, Wrocław.
Kaczmarek B.L.J., Płaty czołowe a język i zachowanie człowieka, Lubin, 1993.
Leszek J., red., Choroba Alzheimera, Wrocław, 1998.
Lewicka T., Rodzeń A., Ćwiczenia rehabilitacyjno-logopedyczne dla osób z chorobą Parkinsona, Wrocław, 2006.
Marczewska H., Osiejuk, E., Nie tylko afazja... O zaburzeniach językowych w demencji Alzheimera, demencji wielozawałowej i przy uszkodzeniach prawej półkuli mózgu, Warszawa, 1994.
Panasiuk J., Diagnoza różnicowa zaburzeń językowych u chorych z uszkodzeniami mózgu, w: M. Młynarska, T. Smereka, red., Logopedia. Teoria i praktyka, Wrocław, 2005.

UZUPEŁNIAJĄCA
Osiejuk E., Problematyka dyskursu w neuropsychologii poznawczej, Warszawa 1994.
Pużyński S, Wciórka J., red., Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICS-10. Opisy kliniczne, wskazówki diagnostyczne. Kraków-Warszawa, 2000.
Stępniak I., Kochanowski J., Zaburzenia połykania w schorzeniach neurologicznych, „Terapia”, 2008, 10, z. 2(217).
Tłokiński W., Mowa ludzi u schyłku życia, Warszawa, 1990.

Więcej informacji

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

Strona przedmiotu 340-SPE-1DNE w USOSweb