Wstęp do Astronomii 390-FM1-3WDA
Profil studiów: ogólnoakademicki
Forma studiów: stacjonarne
Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy
Dziedzina i dyscyplina nauki: Dziedzina nauk ścisłych i przyrodniczych, Dyscyplina nauki fizyczne
Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia
Rok studiów/semestr: 3. rok/5. semestr
Punkty ECTS: 2
Przed rozpoczęciem zajęć student powinien posiadać podstawową wiedzę z zakresu matematyki i fizyki. Student powinien potrafić przekształcać wzory matematyczne.
Bilans nakładu pracy studenta:
- udział w wykładach (15 godz.),
- udział w laboratoriach (15 godz.),
- udział w konsultacjach (15 godz.),
- praca własna studenta w domu (5 godz.),
Wskaźniki ilościowe:
- nakład pracy studenta związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela - 1.8 ECTS;
- nakład pracy studenta związany z samodzielna pracą - 0.2 ECTS.
Zasady użycia sztucznej inteligencji (SI):
Podczas zajęć dozwolone jest korzystanie z systemów SI w zakresie:
1. Tłumaczenia maszynowego tekstów źródłowych z języków obcych.
2. Wyszukiwania i organizowania źródeł naukowych.
3. Tworzenia symulacji i modelowania omawianych na wykładzie zjawisk fizycznych.
W przypadku stwierdzenia naruszeń powyższych zasad, osoba kształcąca się może zostać pociągnięta do odpowiedzialności na podstawie odrębnych przepisów dyscyplinarnych.
Zakres tematów:
Tematy podejmowane na wykładzie:
1) Po co jest astronomia? Teleskopy (budowa), Obserwatoria;
2) Ziemia i Księżyc: wyznaczenie promienia Ziemi, pomiar masy Ziemi, wnętrze i atmosfera Ziemi, zaćmienia Słońca i Księżyca, pływy oceaniczne;
3) Efekty wpływu mikrograwitacji na organizm człowieka;
4) Ciało doskonale czarne, wyznaczenie temperatury efektywnej Słońca;
5) Prawa Keplera;
6) Układ słoneczny: słońce, planety, planety karłowate, pas Kuipera, obłok Oorta;
7) Planety pozasłoneczne;
9) Jasność obserwowalna, klasyfikacja widmowa i typy gwiazd;
10) Diagram Hertzsprunga-Russella (H-R),
11) Ewolucja gwiazd na przykładzie Słońca;
12) Biały karzeł, gwiazda neutronowa, czarna dziura;
13) Droga Mleczna, galaktyki;
14) Ucieczka galaktyk, promeniowanie reliktowe. Wielki Wybuch, skład.
Tematy podejmowane podczas laboratorium :
1) Obrót sfery nieba jako następstwo wirowania Ziemi, ruch Słońca względem gwiazd, sezonowe zmiany położenia gwiazd wglądem horyzontu i pory roku,
2) Kalendarze, strefy czasowe, linia zmiany daty,
3) Współrzędne astronomiczne,
4) Zaćmienia Słońca i Księżyca,
4) Astronomiczna skala jasności. Klasyfikacja widm gwiazdowych.
5) Rozwiązywanie typowych problemów związanych z przeprowadzaniem podstawowych obserwacji astronomicznych z wykorzystaniem atlasu nieba i programów komputerowych,
6) Obserwacje nieba (wzrokowe, z wykorzystaniem lornetki i teleskopowe): lokalizacja najważniejszych gwiazdozbiorów; obserwacja najbardziej interesujących obiektów astronomicznych,
7) Programy komputerowe prezentujące niebo.
8) Budowa i posługiwanie się typowymi narzędziami optycznymi wykorzystywanymi w obserwacjach nieba. Planowanie obserwacji samodzielnych i grupowych.
Laboratorium -- zajęcia o charakterze warsztatowo-wykładowym. Tematyka zajęć dotyczy następujących zagadnień:
1. obrót sfery nieba jako następstwo wirowania Ziemi;
2. ruch Słońca względem gwiazd, sezonowe zmiany położenia gwiazd wglądem horyzontu i pory roku, jako następstwa wokółsłonecznego ruchu Ziemi;
3. zaćmienia Słońca i Księżyca;
4. współrzędne astronomiczne; trójkąt paralaktyczny,
5. prawa Keplera,
6. Słońce, ruch własny gwiazd,
7. Słońce w Drodze Mlecznej,
8. ucieczka galaktyk.
9. Programy komputerowe prezentujące niebo; Budowa i posługiwanie się typowymi narzędziami optycznymi wykorzystywanymi w obserwacjach nieba.
10. Obserwacje nieba [zajęcia dodatkowe, realizowane wieczorem zimą o ile pogoda pozwoli i grupa zajęciowa będzie chciała przyjść]: (wzrokowe, z wykorzystaniem lornetki i teleskopowe): lokalizacja najważniejszych gwiazdozbiorów; obserwacja (wzrokowe, z wykorzystaniem lornetki i teleskopowe) najbardziej interesujących obiektów astronomicznych.
Rodzaj przedmiotu
Tryb prowadzenia przedmiotu
w sali
Założenia (lista przedmiotów)
Koordynatorzy przedmiotu
Efekty kształcenia
Efekty uczenia się ważne do września 2026 r.
Student
1. uzyskuje podstawową wiedzę z zakresu astronomii i zna zasady wykonywania prostych obserwacji astronomicznych (K_W18);
2. umie ze zrozumieniem przedstawić podstawowe problemy z zakresu astronomii i astrofizyki, wykonać podstawowe obserwacje astronomiczne i zinterpretować ich wyniki (K_U16);
3. umie ze zrozumieniem i krytycznie korzystać z literatury i zasobów Internetu w odniesieniu do problemów astronomii (K_U17);
4. umie korzystać ze źródeł wiedzy w języku angielskim (K_U29);
5. zna ograniczenia swojej wiedzy i rozumie potrzebę dalszego kształcenia, podnoszenia kompetencji zawodowych, osobistych i społecznych (K_K01);
6. potrafi pracować w zespole przyjmując w nim różne role, w tym w szczególności rolę kierowniczą, potrafi przyjąć odpowiedzialność za realizowane zadanie zespołowe (K_K02);
7. potrafi samodzielnie wyszukiwać informacje w literaturze i zasobach Internetu, także w językach obcych (K_K05);
8. potrafi formułować opinie na temat podstawowych zagadnień astronomii (K_K06).
Efekty uczenia się ważne od października 2026 r.
Absolwent zna i rozumie:
1. w zaawansowanym stopniu, koncepcje, zasady i teorie właściwe dla fizyki i astronomii w zakresie przewidzianym programem kształcenia (KP6_WG1),
2. potrafi wytłumaczyć opisy prawidłowości, zjawisk astronomicznych i procesów fizycznych wykorzystujące języki matematyki, w szczególności potrafi samodzielnie odtworzyć podstawowe twierdzenia i prawa (KP6_WG3),
Absolwent potrafi:
3. analizować problemy z zakresu nauk fizycznych i astronomii oraz znajdować ich rozwiązania w oparciu o poznane twierdzenia i metody (KP6_UW1),
4. wykonywać analizy ilościowe oraz formułować na tej podstawie wnioski jakościowe (KP6_UW2),
Abolwent jest gotów do:
5. krytycznej oceny posiadanej wiedzy i odbieranych treści (KP6_KK1),
6. do zapoznawania się z literaturą naukową i popularnonaukową w celu pogłębiania i poszerzania wiedzy, z uwzględnieniem zagrożeń przy pozyskiwaniu informacji z niezweryfikowanych źródeł, w tym z Internetu (KP6_KO2).
Kryteria oceniania
Po zakończeniu kształcenia odbywa się a) pisemno-praktyczny sprawdzian jako zaliczenie laboratorium (rozwiązywanie zadań rachunkowych) oraz b) zaliczenie wykładu (test z pytaniami otwartymi i zamkniętymi). Uzyskanie co najmniej 50 punktów procentowych oznacza uzyskanie oceny pozytywnej.
Punktacja testu:
0-49% prawidłowych odpowiedzi - 2.0
50-59% - 3.0
60-69% - 3.5
70-79% - 4.0
80-89% - 4.5
90-100% - 5.0
Literatura
Literatura zalecana
1. Notatki z wykładów w postaci plików pdf (do pobrania za strony www prowadzącego lub wysłane e-mailem na konta pocztowe studentów w USOSWEB),
2. H.Karttunen, P. Kroger, H. Oja, M.Poutanen, K.J.Donner, Astronomia ogólna, PWN, Warszawa, 2020,
3. J.M.Kreiner, Astronomia z astrofizyką, PWN, Warszawa 1988 (wyd. 1), 1992 (wyd. 2).
Literatura dodatkowa
1. J.M.Kreiner, Ziemia i Wszechświat. Astronomia nie tylko dla geografów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2009.
2. E.Rybka, Astronomia ogólna, wyd. 7 poprawione i uzupełnione, PWN, Warszawa 1983 i wydania wcześniejsze.
3. F.H.Shu, Galaktyki, gwiazdy, życie. Fizyka Wszechświata, Prószyński i S-ka, Warszawa 2003.
4. A.Branicki, Na własne oczy. O samodzielnych obserwacjach nieba i Ziemi, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2014.
5. A.Branicki, Obserwacje i pomiary astronomiczne dla studentów, uczniów i miłośników astronomii, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2006.
6. Atlasy nieba, np. Atlas nieba 2000.0, PPWK, Warszawa 1991.
7. Astronomy, OpenStax, Rice University 2018 (podręcznik w języku angielskim do darmowego pobrania na https://openstax.org).
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: