Planowanie leczenia w radioterapii 390-FM2-2PLR
Profil studiów: ogólnoakademicki
Forma studiów: stacjonarne
Rodzaj przedmiotu: obowiązkowy
Dziedzina i dyscyplina nauki: Dziedzina nauk ścisłych i przyrodniczych, Dyscyplina nauki fizyczne
Poziom kształcenia: studia drugiego stopnia
Rok studiów/semestr: 2. rok/3. semestr
Punkty ECTS: 3
Wymagania wstępne:
Bilans nakładu pracy studenta:
- udział w wykładach (15 godz.),
- udział w laboratoriach (30 godz.),
- udział w konsultacjach (15 godz.),
- praca własna studenta w domu (25 godz.),
Wskaźniki ilościowe:
- nakład pracy studenta związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela - 2.0 ECTS;
- nakład pracy studenta związany z samodzielna pracą - 1.0 ECTS.
Zasady użycia sztucznej inteligencji (SI):
Podczas zajęć dozwolone jest korzystanie z systemów SI w zakresie:
1. Tłumaczenia maszynowego tekstów źródłowych z języków obcych.
2. Wyszukiwania i organizowania źródeł naukowych.
3. Tworzenia symulacji i modelowania omawianych na wykładzie zjawisk fizycznych.
Podczas egzaminu niedozwolone jest korzystanie z systemów SI.
W przypadku stwierdzenia naruszeń powyższych zasad, osoba kształcąca się może zostać pociągnięta do odpowiedzialności na podstawie odrębnych przepisów dyscyplinarnych.
Zakres tematów:
Tematy podejmowane na wykładzie:
• Rys historyczny zastosowania promieniowania jonizującego w onkologii.
• Charakterystyka promieniowania jonizującego (fotonowego i elektronowego) w oddziaływaniu na materię.
• Podstawowe zasady planowania leczenia z wykorzystaniem promieniowania jonizującego. Fachowe nazewnictwo i terminologia.
• Biologiczne podstawy radioterapii.
• Techniki planowania 3D, IMRT, VMAT dla różnych lokalizacji u pacjenta: głowa - szyja, klatka piersiowa, jama brzuszna, miednica i inne.
• Algorytmy obliczenia dawek.
• Sposoby optymalizacji dawek.
• Systemy brachyterapii. Podział brachyterapii ze względu na moc dawki, technikę i rodzaj aplikacji.
• Podstawy ochrony radiologicznej pacjenta.
• Weryfikacje systemów planowania leczenia.
• Kontrola ułożenia pacjenta.
• Charakterystyka procedur medycznych - podstawy prawne, wskazania, źródła wytycznych.
Tematy podejmowane na Laboratorium:
• Techniki planowania 3D dla typowych lokalizacji.
• Sposoby modyfikacji wiązki (klin, osłona, MLC).
• Sposoby modyfikacji kształtu ciała pacjenta (bolus standardowy, bolus 3D).
• Techniki planowania IMRT, VMAT, SIB, SBRT w różnych lokalizacjach (głowa - szyja, klatka piersiowa, jama brzuszna, miednica i inne).
• Metody kalkulacji i optymalizacji planów leczenia.
• Obsługa systemów planowania leczenia teleterapii. Weryfikacja planów przez niezależny system obliczeniowy.
Brachyterapia:
• Techniki planowania brachyterapii HDR w leczeniu prostat, nowotworów ginekologicznych, piersi, skóry.
• Pomiar mocy dawki.
• Obliczanie równoważników dawek.
• Testy kontrolne urządzenia do brachyterapii HDR.
• Obsługa urządzeń do planowania brachyterapii HDR.
Rodzaj przedmiotu
Efekty kształcenia
Wiedza, absolwent zna i rozumie:
KP7_WG2 w pogłębionym stopniu współczesne teorie fizyczne oraz, w zakresie przewidzianym programem kształcenia, jej znaczenie dla ochrony zdrowia
KP7_WG3 problematykę dotyczącą narzędzi i metod stosowanych w różnych dziedzinach fizyki, oraz w zakresie przewidzianym programem kształcenia, zastosowań medycznych
KP7_WG4 specjalistyczne narzędzia badawcze stosowane w wybranej dziedzinie fizyki, w tym, w zakresie przewidzianym programem kształcenia, procedur pomiarowych stosowanych w fizyce medycznej
KP7_WG5 zasady planowania i przeprowadzania złożonych, wieloetapowych badań naukowych w zakresie fizyki, w tym, w zakresie przewidzianym programem kształcenia, z zastosowaniami w praktyce medycznej
KP7_WK1 ekonomiczne, prawne oraz społeczne aspekty związane z zawodem fizyka
Umiejętności, absolwent potrafi:
KP7_UW2 dobrać i zastosować w praktyce narzędzia badawcze właściwe dla danej dziedziny fizykiKP7_UW3 ilościowo i jakościowo wyjaśnić przebieg złożonych zjawisk w oparciu o prawa fizyki
KP7_UW4 przedstawić wyniki przeprowadzonych badań w rozbudowanej formie pisemnej i w postaci wystąpienia publicznego, zachowując kontekst przeprowadzonych badań oraz wyciągać z nich wnioski
KP7_UK1 zaplanować i przeprowadzić badania naukowe w wybranej dziedzinie fizyki i astronomii, dobierając odpowiednie narzędzia badawcze w zakresie przewidzianym programem kształcenia
KP7_UK2 pozyskiwać informację i oceniać jej wiarygodność, dokonywać jej interpretacji, wyciągać na jej podstawie wnioski i formułować opinie
Kompetencje społeczne, absolwent jest gotów do:
KP7_KK1 nieustannego podnoszenia własnych kompetencji, mając na względzie szybki postęp w dziedzinie fizyki
KP7_KK2 krytycznej oceny posiadanej wiedzy mierząc się z rzeczywistymi problemami badawczymi i stosowanymi
KP7_KO1 kreatywnego myślenia i działania w instytucjach badawczych, rozwojowych i usługowych wykorzystujących narzędzia i dorobek fizyki
KP7_KR1 przyjęcia odpowiedzialności wynikającej z etyki pracy fizyka
Kryteria oceniania
Wykład - dwuczęściowy egzamin pisemny (test) i egzamin ustny (zaliczenie wybranego tematu związanego z tematyką przedmiotu, części pisemnej i ustnej: powyżej 66%);
Literatura
a) Podstawowa:
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU V Report 91; Prescribing, Recording, and Reporting of Stereotactic Treatments with Small Photon Beams
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU Report 89;
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU Vol 10 No 1 (2010) Report 83;
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU Vol 32 Issue 1 (1999) Report 62;
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU Vol 26 Issue 1 (1993) Report 50;
• The International Commission on Radiation Units and Measurements, Journal of the ICRU Vol 20 No 1 (1985) Report 38;
• Redakcja Cokhan Ozyigit, Ugur Selek, wczesne I późne oczyny popromienne. MedPharm Polska. 2022;
• Planowanie leczenia i dozymetria w radioterapii. Tom 1, Tom 2, Julian Malicki (red.), Krzysztof Ślosarek (red.) VM Media Group 2016;
• Gasińska, Biologiczne Podstawy Radioterapii, Skrypt dla studentów fizyki medyczne, oraz lekarzy specjalizujących się w zakresie radioterapii, Kraków 2001;
• Maciejewski, Tolerancja zdrowych tkanek w radioterapii nowotworów. Odczyny popromienne. Gliwice 1990;
• H.R. Withers, Biologiczne podstawy radioterapii, Kraków 1991;
• M. Giżyńska; A. Walewska, Podstawy planowania leczenia, dozymetria wiązek promieniowania X I elektronów, Zakład Fizyki Medycznej w Centrum Onkologii- Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Warszawa 2012;
• Planowanie leczenia i dozymetria w radioterapii pod red. J. Malickiego i K. Ślosarka, Gdańsk 2016;
• K. Ślosarek: Podstawy planowania leczenia w radioterapii, Gliwice 2007
• J. Skowronek, Brachyterapia -wykłady;
• Brachyterapia HDR pod red R. Makarewicz, Gdańsk 2004;
• Practical Handbook of Btachytherapy, Vratislav Strnad, Niechoff Peter, Lossl Kristina, Kiristis Christian, UniMed 2023
• W. Łobodziec, Dozymetria promieniowania jonizującego w radioterapii, Gliwice 1999;
• P. F. Kukołowicz, Charakterystyka wiązek terapeutycznych fotonów i elektronów, Kielce 2001;
• F.M.Khan, The Physic of radiation Therapy, Lippincott Williams&Wilkins 1994;
• P.Mayles, A.Nahum, J.Rosenwald, Handbook of Radiotherapy Physics, Taylor&Francis 2007;
• E.B. Podgorsak Technical Radiation Oncology Physics: A Handbook for Teachers and Students Editor wyd. IAEA;
• Technical Reports Series No.398, IAEA 2000;
• Biocybernetyka i inżyniera biomedyczna 2000 tom.9 Fizyka medyczna, red. Maciej Nałęcz; Akademicka Oficyna Wydawnicza EXIT;
b) Dodatkowa:
• Czasopismo Inżynier Medyczny Fizyk;
• Materiały z kursów ESTRO
• Materiały z kursów specjalizacyjnych i konferencji naukowych dedykowanych w/w zagadnieniom;
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: