Sociology of Education 480-ERS-1SOE

obowiązkowe

Przedmiot opiera się na założeniu, że edukacja jest jedną z kluczowych instytucji, poprzez które nowoczesne społeczeństwa wytwarzają, porządkują i legitymizują wiedzę. Szkoły i uniwersytety nie tylko przekazują informacje, lecz także określają, co uznaje się za wiedzę prawomocną, kto ma prawo zabierać głos, jakie kompetencje są cenione oraz w jaki sposób jednostki są klasyfikowane, oceniane i umiejscawiane w hierarchiach społecznych. Przyjęta perspektywa zakłada, że procesy edukacyjne nie są neutralne ani wyłącznie techniczne: programy nauczania, egzaminy, systemy oceniania, interakcje w klasie, oczekiwania nauczycieli, reguły instytucjonalne i dyplomy niosą określone znaczenia społeczne oraz uczestniczą w wytwarzaniu wyobrażeń o inteligencji, zasługach, osiągnięciach, porażce, dyscyplinie i prawomocności. Istotnym założeniem jest społeczna usytuowalność wiedzy, czyli przekonanie, że to, co jednostki i grupy uznają za oczywiste, naturalne lub prawdziwe, zależy od pozycji społecznej, kontekstu instytucjonalnego, języka, historii i codziennego doświadczenia. Przedmiot pokazuje również, że edukacja odgrywa ważną rolę w reprodukcji nierówności społecznych, ponieważ systemy edukacyjne, choć często odwołują się do ideału merytokracji, mogą nagradzać nierówno dystrybuowane zasoby, takie jak kapitał kulturowy, społeczny i symboliczny. Zajęcia analizują, jak codzienne praktyki edukacyjne - ocenianie, klasyfikowanie, testowanie, oczekiwania nauczycieli i ukryty program nauczania - mogą reprodukować nierówności, nawet jeśli przedstawiane są jako sprawiedliwe, obiektywne i indywidualizujące.

w sali

Wiedza studenta

Student:
-rozumie podstawowe cele, pojęcia i perspektywy analityczne socjologii edukacji;
-rozumie edukację jako instytucję społeczną uczestniczącą w wytwarzaniu, przekazywaniu, legitymizowaniu i dystrybucji wiedzy;
-wie, w jaki sposób instytucje edukacyjne klasyfikują uczniów i studentów oraz wytwarzają kategorie sukcesu, porażki, zdolności i zasług;
-rozumie relacje między edukacją, stratyfikacją społeczną, nierównościami i reprodukcją społeczną;
-zna wybrane koncepcje socjologii wiedzy, socjologii edukacji, socjologii nauki i teorii krytycznej, w tym koncepcje Bergera i Luckmanna, Mannheima, Webera, Mertona, Kuhna, Flecka, Collinsa i Evansa, Foucaulta, Bourdieu oraz Latoura;
-rozumie znaczenie pojęć takich jak społeczna konstrukcja rzeczywistości, ideologia, ukryty program nauczania, autorytet, legitymizacja, ekspertyza, wiedza/władza, dyscyplina, kapitał kulturowy, habitus, pole i władza symboliczna;
-rozumie, w jaki sposób szkoły, uniwersytety, systemy oceniania, testy standaryzowane, media i platformy cyfrowe wpływają na dostęp do wiedzy, widzialność, wiarygodność i autorytet edukacyjny.

Umiejętności studenta

Student:
-potrafi stosować pojęcia socjologiczne do analizy instytucji i praktyk edukacyjnych;
-potrafi krytycznie analizować szkoły i uniwersytety jako instytucje wytwarzające wiedzę, autorytet, klasyfikacje i nierówności;
-potrafi identyfikować przykłady ukrytego programu nauczania oraz analizować ich znaczenie dla kształtowania postaw, tożsamości i szans edukacyjnych;
-potrafi analizować wpływ oceniania, testów standaryzowanych, rankingów i oczekiwań nauczycieli na doświadczenia edukacyjne uczniów i studentów;
-potrafi wykorzystywać pojęcia kapitału kulturowego, społecznego i symbolicznego do interpretacji nierówności edukacyjnych;
-potrafi stosować koncepcje dyscypliny, nadzoru i normalizacji do analizy szkół, uniwersytetów oraz cyfrowych środowisk uczenia się;
-potrafi interpretować dane edukacyjne, rankingi i porównania międzynarodowe, takie jak PISA, z perspektywy socjologicznej;
-potrafi analizować media i platformy cyfrowe jako współczesne środowiska uczenia się, klasyfikacji i produkcji wiarygodności;
-potrafi uczestniczyć w dyskusji akademickiej w języku angielskim, posługując się podstawowym słownictwem socjologicznym;
-potrafi formułować argumenty socjologiczne dotyczące edukacji, wiedzy, władzy i nierówności oraz odnosić je do konkretnych przykładów edukacyjnych.

Kompetencje społeczne studenta

Student:
-jest gotów do krytycznej refleksji nad społeczną rolą edukacji oraz nad własnymi doświadczeniami edukacyjnymi;
-dostrzega, że sukces i porażka edukacyjna są kształtowane nie tylko przez indywidualny wysiłek, lecz także przez instytucje, zasoby, pozycję społeczną i nierówny dostęp do uznania;
-wykazuje wrażliwość na problem nierówności edukacyjnych oraz ich konsekwencji społecznych;
-rozumie znaczenie odpowiedzialnego udziału w dyskusji akademickiej, opartego na argumentacji, uważnym słuchaniu i szacunku dla odmiennych perspektyw;
-jest gotów do krytycznej oceny własnej wiedzy oraz odbieranych treści dotyczących edukacji, nauki, mediów i platform cyfrowych;
-potrafi refleksyjnie odnosić się do własnych założeń, sposobów myślenia i pozycji społecznej w analizie zjawisk edukacyjnych;
-jest przygotowany do krytycznego uczestnictwa w debatach dotyczących edukacji, testowania, rankingów, autorytetu eksperckiego, mediów cyfrowych i nierówności społecznych;
-rozumie, że instytucje edukacyjne mogą zarówno reprodukować, jak i podważać nierówności społeczne.

Zajęcia są prowadzone w formule indywidualnego tutorialu. Taka forma umożliwia bliską, skoncentrowaną na studencie pracę, ukierunkowaną na systematyczne rozumienie kluczowych pojęć socjologii edukacji oraz ich zastosowanie do konkretnych zjawisk edukacyjnych. Proces dydaktyczny opiera się na dialogu, ukierunkowanej dyskusji, indywidualnych zadaniach analitycznych oraz bieżącej informacji zwrotnej ze strony prowadzącego.

Stosowane są następujące metody dydaktyczne:

a) Krótkie wykłady wprowadzające, prezentujące kluczowe pojęcia, autorów i podejścia teoretyczne w socjologii edukacji.
b) Indywidualna dyskusja kierowana między studentem a prowadzącym, skoncentrowana na edukacji, wiedzy, nierównościach, autorytecie, władzy, dyscyplinie i reprodukcji społecznej.
c) Wspólna lektura i objaśnianie wybranych pojęć teoretycznych oraz materiałów dydaktycznych.
d) Indywidualne ćwiczenia polegające na dopasowywaniu pojęć do definicji oraz praca z kartami pracy.
e) Krótkie zadania pisemne wykonywane podczas zajęć.
f) Krótkie testy sprawdzające rozumienie kluczowych pojęć, teorii i autorów.
g) Analiza przykładów pochodzących ze szkół, uniwersytetów, nauki, mediów, platform cyfrowych oraz codziennych doświadczeń edukacyjnych.
h) Dyskusja oparta na studiach przypadków dotyczących sytuacji edukacyjnych, takich jak ocenianie, testowanie, interakcje w klasie, oczekiwania nauczycieli, ukryty program nauczania, nierówności edukacyjne i autorytet ekspercki.
i) Analiza filmu i mediów, w tym omówienie filmu The Social Dilemma jako przykładu władzy platform i społecznej organizacji wiedzy.
j) Analiza danych edukacyjnych, porównań międzynarodowych oraz materiałów dotyczących badania PISA z perspektywy socjologicznej.
k) Zastosowanie pojęć teoretycznych do własnych obserwacji i doświadczeń edukacyjnych studenta.
l) Bieżąca informacja zwrotna wspierająca zdolność studenta do trafnego i samodzielnego posługiwania się słownictwem socjologicznym.

Indywidualna forma zajęć pozwala dostosować tempo i poziom pogłębienia dyskusji do potrzeb studenta, przy jednoczesnym zachowaniu wymagań akademickich przedmiotu. Szczególny nacisk położony jest na rozumienie pojęć, stosowanie ich do kontekstów edukacyjnych oraz rozwijanie umiejętności analizy edukacji jako instytucji społecznej powiązanej z wiedzą, władzą i nierównościami.

Metody oceniania:

Ocena końcowa opiera się na ocenie ciągłej w trakcie semestru. Nie przewiduje się odrębnego egzaminu końcowego. Student jest oceniany na podstawie obecności, aktywnego udziału w dyskusjach tutorialowych, wykonania indywidualnych zadań i kart pracy, krótkich testów oraz umiejętności stosowania pojęć socjologicznych do przykładów edukacyjnych.

Ocena uwzględnia nie tylko zapamiętanie definicji, lecz także zdolność studenta do analitycznego i refleksyjnego posługiwania się pojęciami z zakresu socjologii edukacji.

Składowe oceny końcowej:

1. Obecność - 20%

Regularna obecność jest wymagana, ponieważ zajęcia opierają się na bezpośredniej interakcji między studentem a prowadzącym. Obecność jest niezbędna do udziału w dyskusji kierowanej, wykonywania zadań podczas zajęć oraz systematycznego rozwijania rozumienia socjologicznego.

Nieobecności mogą wymagać wykonania dodatkowej pracy indywidualnej lub zadań uzupełniających, zgodnie z regulacjami uczelni i zasadami prowadzącego.

2. Aktywny udział w dyskusji tutorialowej - 30%

Oceniane jest aktywne zaangażowanie studenta w indywidualne dyskusje z prowadzącym. Obejmuje ono odpowiadanie na pytania, zadawanie pytań, odnoszenie się do problemów teoretycznych, podawanie przykładów, porównywanie perspektyw oraz wykorzystywanie pojęć omawianych podczas zajęć.

Wysokiej jakości uczestnictwo oznacza przemyślane zaangażowanie w materiał, gotowość do socjologicznej analizy zjawisk edukacyjnych oraz umiejętność łączenia pojęć z konkretnymi przykładami ze szkół, uniwersytetów, mediów, polityki publicznej i codziennych doświadczeń edukacyjnych.

3. Indywidualne zadania i karty pracy - 30%

Student wykonuje krótkie zadania indywidualne podczas zajęć. Mogą one obejmować ćwiczenia polegające na dopasowywaniu pojęć do definicji, krótkie odpowiedzi pisemne, interpretację przykładów, analizę sytuacji edukacyjnych oraz zastosowanie teorii w praktyce.

Zadania mają na celu sprawdzenie, czy student rozumie kluczowe pojęcia i potrafi zastosować je do kontekstów edukacyjnych, takich jak ukryty program nauczania, oczekiwania nauczycieli, testy standaryzowane, ocenianie, kapitał kulturowy, autorytet, dyscyplina, reprodukcja społeczna i wiedza kształtowana przez platformy cyfrowe.

4. Krótkie testy - 20%

Krótkie testy sprawdzają rozumienie kluczowych pojęć, autorów i podejść teoretycznych omawianych podczas zajęć. Testy mogą obejmować pytania jednokrotnego lub wielokrotnego wyboru, zadania polegające na dopasowywaniu pojęć, krótkie definicje oraz krótkie pytania otwarte.

Testy koncentrują się na rozpoznawaniu, definiowaniu i stosowaniu pojęć z zakresu socjologii edukacji i socjologii wiedzy.

Kryteria oceniania:

Ocena bardzo dobra -
Student regularnie uczestniczy w zajęciach, wykonuje wszystkie wymagane zadania i testy, aktywnie uczestniczy w dyskusjach tutorialowych, bardzo dobrze rozumie kluczowe pojęcia i potrafi samodzielnie stosować je do analizy instytucji edukacyjnych, nierówności, autorytetu, dyscypliny i wytwarzania wiedzy.

Ocena dobra -
Student uczestniczy w większości zajęć, wykonuje wymagane zadania i testy, rozumie główne pojęcia i potrafi stosować je do przykładów edukacyjnych z niewielkimi nieścisłościami.

Ocena dostateczna -
Student spełnia minimalne wymagania przedmiotu, wykonuje większość podstawowych zadań i wykazuje podstawowe rozumienie głównych pojęć, choć ich zastosowanie może być ograniczone lub częściowo nieprecyzyjne.

Ocena niedostateczna -
Student nie spełnia minimalnych wymagań dotyczących obecności, zadań lub testów albo nie wykazuje podstawowego rozumienia pojęć omawianych podczas zajęć i ich znaczenia dla socjologii edukacji.

1) Berger, P. L., & Luckmann, T.
Społeczne tworzenie rzeczywistości. Traktat z socjologii wiedzy. Wybrane fragmenty: wprowadzenie, instytucjonalizacja, obiektywizacja, internalizacja i legitymizacja.
2) Mannheim, K.
Ideologia i utopia. Wybrane fragmenty dotyczące ideologii, utopii, pozycji społecznej, perspektywy, relatywizmu i relacjonizmu.
3) Weber, M.
Wybrane teksty dotyczące autorytetu i legitymizacji, w szczególności autorytetu tradycyjnego, charyzmatycznego i legalno-racjonalnego.
4) Merton, R. K.
„Normatywna struktura nauki”. Wybrane fragmenty dotyczące nauki jako instytucji społecznej, wiedzy certyfikowanej, uniwersalizmu, komunalizmu, bezinteresowności i zorganizowanego sceptycyzmu.
5) Kuhn, T. S.
Struktura rewolucji naukowych. Wybrane fragmenty dotyczące paradygmatów, nauki normalnej, anomalii i rewolucji naukowych.
6) Fleck, L.
Powstanie i rozwój faktu naukowego. Wybrane fragmenty dotyczące kolektywów myślowych, stylów myślenia i stabilizacji faktów naukowych.
7) Collins, H., & Evans, R.
Rethinking Expertise. Wybrane fragmenty dotyczące ekspertyzy, wiedzy milczącej, wspólnot praktyki i ekspertyzy interakcyjnej.
8) Foucault, M.
„Prawda i władza”, w: Władza/wiedza. Wybrane rozmowy i inne teksty. Wybrane fragmenty dotyczące wiedzy/władzy, reżimów prawdy, dyskursu i autorytetu eksperckiego.
9) Foucault, M.
Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Wybrany rozdział: „Panoptyzm”.
10) Bourdieu, P.
„Formy kapitału”. Wybrane fragmenty dotyczące kapitału ekonomicznego, kulturowego, społecznego i symbolicznego.
11) Bourdieu, P., & Wacquant, L. J. D.
Zaproszenie do socjologii refleksyjnej. Wybrane fragmenty dotyczące pola, habitusu, doksy, władzy symbolicznej, refleksyjności i walk o legitymizację.
12) Latour, B.
Science in Action: How to Follow Scientists and Engineers through Society. Wybrane fragmenty dotyczące teorii aktora-sieci, podążania za aktorami, czarnych skrzynek, inskrypcji, narzędzi, dokumentów i aktorów pozaludzkich.
13) Orlowski, J.
The Social Dilemma. Film dokumentalny, 2020.

Dodatkowe materiały dydaktyczne:

-Prezentacje dotyczące socjologii edukacji, socjologii wiedzy, autorytetu, legitymizacji, nauki, wiedzy/władzy, dyscypliny, kapitału kulturowego, pól, studiów nad nauką i technologią oraz władzy platform.
-Karty pracy i ćwiczenia polegające na dopasowywaniu pojęć do definicji, dotyczące Bergera, Luckmanna, Mannheima, Foucaulta, Bourdieu oraz kluczowych pojęć z zakresu socjologii edukacji.
-Krótkie materiały edukacyjne dotyczące ukrytego programu nauczania, oczekiwań nauczycieli, testów standaryzowanych, badania PISA, systemów edukacyjnych i nierówności edukacyjnych.
-Wybrane filmy edukacyjne online oraz przykłady omawiane podczas zajęć.

Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb:

• Strona przedmiotu 480-ERS-1SOE w USOSweb