Wojna, słowo, metafizyka: niespełniona tęsknota za pokojem a próba filozofii- zajęcia fakultatywne 500-FS2-2FWSM
Profil studiów - ogólnoakademicki
Forma studiów - stacjonarne
Status przedmiotu – przedmiot do wyboru (konwersatorium monograficzne)
Dziedzina i dyscyplina nauki - nauki humanistyczne, filozofia
Rok studiów/semestr - III L stac. I st./semestr I
Wymagania wstępne - brak.
Liczba godzin zajęć dydaktycznych - 30 godz. konwersatorium
Metody dydaktyczne – konwersatorium z elementami wykładu, wspólna lektura i analiza tekstów, dyskusje grupowe, prezentacje indywidualne
Punkty ECTS - 3
Bilans nakładu pracy studenta: 75 godz. (uczestnictwo w zajęciach 30 godz., konsultacje związane z przygotowaniem prezentacji 8 godz., przygotowanie do zajęć i prezentacji 37 godz.)
Wskaźniki ilościowe
nakład pracy studenta związany z zajęciami wymagającymi bezpośredniego udziału nauczyciela: 38 godz., 1,5 pkt. ECTS
1. ANTE BELLUM: Pisanie po wojnie a "przedwojnie". Granica i wymóg barbarzyństwa.
Lektura: Adorno 2021: 23–40.
2. Zadanie i metody. Synestetyka i natarczywe okazje: Husserl i pasywna synteza. Wojna a wojna; epi-kryza i epi-kuria węzła.
Lektura: Kant 2001: A 19–20/B 33–34; Husserl 1966: 148–151, 166 (fragmenty w przekładzie prowadzącego); Husserl 2013: §§ 16–17.
3. Barbarzyństwo: wojny barbarzyńskie, dusze barbarzyńskie. Pustka po logosie, redundancja i parezja: dialektyka a hamilletyka.
Lektura: Tukidydes 2024: II 35–46; Heraklit 2005: fr. B 107; Platon 2022: Fajdros 246a–248c (zwł. 248a–b), 271a; Foucault 2001: 11–20.
4. Przypadek szczególny: Kant i Foucault. Wyjście, krytyka i higienizacja metafizyki. Uciekanie.
Lektura: Kant 2005: 44–49; Kant 2001: A VII–XXII, B XXIV; Foucault 2018: 32–58; Platon 2022: Fajdros 265e–266b (oraz powrót do 248a); Lévinas 2007: 13–39.
5. Bellum ante bellum. Nieuciekanie, neutralność, odsiecz i filozofia jako akt wojny.
Lektura: Tukidydes 2024: V 84–116; Clausewitz 2024: 35 (ks. I, rozdz. 1, § 2); Herodot 2024: IV 118–134.
6. DE BELLO: Studium ex malo. Zguba językowa, zdumienie i pytanie o zło.
Lektura: Wodziński 2019: 5–10, 143–148; Arystoteles 2013: Metafizyka 982b; Agamben 2008: 32–39; Heraklit 2005: fr. B 53, B 23; Hegel 1969: 316–325.
7. „Co mogę wiedzieć?”. Próg Heideggera: walka, wojna i nie-możność.
Lektura: Heidegger 1997 (GA 66): 15–29, 84 (fragmenty w przekładzie prowadzącego); Heidegger 2012: 195–216; Wodziński 2016: 21–54; Nietzsche 1993: 81–92; Kant 2001: A 804–805/B 832–833.
8. „Co powinienem czynić?”. Próg Schmitta: ponad niemożnością – decyzja, wyjątek i polityczność.
Lektura: Schmitt 2012: Teologia polityczna, rozdz. I–II; Pojęcie polityczności, §§ 1–3.
9. „Czego mogę się spodziewać?”. Próg Lévinasa: wojna, Inny i nadzieja. Triada plus jeden: „Kim jest człowiek?”.
Lektura: Lévinas 1998: 3–16 (Przedmowa), 232–236 (Twarz i etyka), 262–289 (Relacja etyczna i czas, §§ 1–4), 338–345 (Nieskończoność czasu), 367–372 (Bycie jako dobroć – Ja – Pluralizm – Pokój); Wodziński 2019: 346 i n.; Kant 2001: A 805–811/B 833–839.
10. EX BELLO: Synestetyka i styl. Stilos między stylus a stylos.
Lektura: Merleau-Ponty 2001: 298–299; Merleau-Ponty 1996: 144, 268–269; Sontag 2018: 28–34; Eco 2003: 151–160; Eco 2008: 61, 176, 307; Nietzsche 1980: 185–187; Heidegger 1998: 140–153; materiały prowadzącego.
11. Miana wojny: polemos, eris, agōn, bellum.
Lektura: Heraklit 2005: fr. B 53, B 80; Nietzsche 1993: 81–92; Tukidydes 2024: II 36.
12. Epos: epika a logika.
Lektura: Homer 1986: ks. I; Arystoteles 2001: Poetyka 23–26.
13. Gniew i przypadek: mēnis, thymos, erōs, symbebēkos. Prawda i lęk.
Lektura: Homer 1986: ks. XXII; Arystoteles 2013: Metafizyka Δ 30, E 2; Arystoteles 2001: Retoryka II 2, II 5; Platon 2022: Fajdros 246a–249d; Sloterdijk 2011: wprowadzenie.
14. Front a pole. Trzy „JAK”, metaxy, Dzikie Pole i nomada.
Lektura: Arystoteles 2013: Metafizyka Γ 3, 1005b11–34 (zasada niesprzeczności); Γ 7, 1011b23–1012a28 (zasada wyłączonego środka); Z 17, 1041a14–20 (zasada tożsamości); Herodot 2024: IV 118–134.
15. Epi-kryza: antynomie pokoju. Ofiara, kruchy styl wojny i oko cyklonu.
Lektura: Kant 1995; Heidegger 1997 (GA 66): 28–29 (fragment w przekładzie prowadzącego).
Założenia (opisowo)
Koordynatorzy przedmiotu
Rodzaj przedmiotu
Ogólnie: monograficzne fakultatywne | W cyklu 2026: fakultatywne monograficzne |
Tryb prowadzenia przedmiotu
Efekty kształcenia
W zakresie wiedzy:
- WG1 (ma pogłębioną znajomość metod filozoficznej interpretacji tekstu),
- WG6 (ma pogłębioną i szczegółową wiedzę dotyczącą wybranych autorów, szkół i kierunków filozoficznych).
W zakresie umiejętności:
- UW6 (potrafi samodzielnie analizować i komentować tekst filozoficzny, zwłaszcza z zakresu interesującej go specjalistycznej
problematyki),
- UW7 (potrafi krytycznie porównywać różne teorie i perspektywy filozoficzne) ,
- UK2, UK4, UO1, UU2.
W zakresie kompetencji społecznych: KA7_KK1, KK2, KR1, KR2, KR3.
Sposób weryfikacji – prezentacja, dyskusja na zajęciach.
Kryteria oceniania
Podstawą zaliczenia jest przygotowanie i przedstawienie prezentacji jednego z tekstów omawianych na zajęciach oraz udział w dyskusji nad lekturami zadanymi na kolejne spotkania. Ocenę końcową stanowi ocena z prezentacji, uwzględniająca trafność interpretacji tekstu, umiejętność osadzenia go w problematyce zajęć oraz prowadzenie dyskusji. Dopuszczalne są najwyżej trzy nieobecności (6 godz.); większa liczba nieobecności skutkuje niezaliczeniem przedmiotu.
Literatura
• Adorno, T. W. (2021). „Krytyka kultury i społeczeństwo”. Tłum. Bogdan Baran. W: Filozofia a Zagłada, red. Delfina Jałowik, 23–40. Kraków: MOCAK.
• Agamben, G. (2008). Co zostaje z Auschwitz. Archiwum i świadek (Homo sacer III). Przeł. S. Królak. Warszawa: Sic!.
• Arystoteles (2001). Retoryka; Poetyka. Przeł. H. Podbielski. W: Dzieła wszystkie, t. 6, 266–477, 564–626. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Arystoteles (2013). Metafizyka. Przeł. K. Leśniak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Clausewitz, C. von (2024). O wojnie. Na podstawie tłumaczenia A. Cichowicza i L. Koca. Wstęp G. Kucharczyk. Warszawa: Bellona.
• Eco, U. (2003). „O stylu”. W: O literaturze. Przeł. J. Ugniewska i in. Warszawa: Wydawnictwo MUZA.
• Eco, U. (2008). Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych. Przeł. L. Eustachiewicz, J. Gałuszka, A. Kreisberg, M. Olesiuk, K. Żaboklicki. Wyd. 3 popr. i uzup. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B.
• Foucault, M. (2001). Fearless Speech. Ed. J. Pearson. Los Angeles: Semiotext(e).
• Foucault, M. (2018). Rządzenie sobą i innymi. Przeł. M. Herer. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Hegel, G. W. F. (1969). Zasady filozofii prawa. Przeł. A. Landman. Warszawa: PWN.
• Heidegger, M. (1997). Besinnung (Gesamtausgabe, Bd. 66). Red. F.-W. von Herrmann. Frankfurt am Main: Vittorio Klostermann.
• Heidegger, M. (1998). Nietzsche, t. 1. Przekład zbiorowy, oprac. C. Wodziński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Heidegger, M. (2012). Kant a problem metafizyki. Przeł. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
• Heraklit z Efezu (2005). Zdania. Przekł. i posłowie A. Czerniawski. Wyd. 2. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
• Herodot (2024). Dzieje. Przeł. i oprac. S. Hammer, przypisy przejrzał i uzupełnił A. Krawczuk. Wyd. 12. Warszawa: Czytelnik.
• Homer (1986). Iliada. Przeł. Kazimiera Jeżewska, wstęp i przypisy Jerzy Łanowski. Wyd. XIV (2 nowe zupełnie). Wrocław: Ossolineum (BN II 17).
• Husserl, E. (1966). Analysen zur passiven Synthesis: aus Vorlesungs- und Forschungsmanuskripten 1918–1926. Red. M. Fleischer. Den Haag: Martinus Nijhoff.
• Husserl, E. (2013). Doświadczenie i sąd. Badania nad genealogią logiki. Przeł. B. Baran. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia.
• Kant, I. (1995). O wiecznym pokoju. Zarys filozoficzny. Przeł. F. Przybylak, wstęp i red. K. Bal. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego (Acta Universitatis Wratislaviensis).
• Kant, I. (2001). Krytyka czystego rozumu. Przeł. R. Ingarden. Kęty: Wydawnictwo Antyk.
• Kant, I. (2005). „Odpowiedź na pytanie: czym jest oświecenie?”. Przeł. T. Kupś. W: Rozprawy z filozofii historii, 44–49. Kęty: Antyk – Marek Derewiecki.
• Lévinas, E. (1998). Całość i nieskończoność. Esej o zewnętrzności. Przeł. M. Kowalska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
• Lévinas, E. (2007). O uciekaniu. Przeł. A. Czarnacka, posłowie J. Migasiński. Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN.
• Merleau-Ponty, M. (1996). Widzialne i niewidzialne. Przeł. M. Kowalska, oprac. J. Migasiński. Warszawa: Fundacja Aletheia.
• Merleau-Ponty, M. (2001). Fenomenologia percepcji. Przeł. M. Kowalska, J. Migasiński. Warszawa: Fundacja Aletheia.
• Nietzsche, F. (1980). „Przyczynek do nauki stylu”. Teksty: teoria literatury, krytyka, interpretacja 3 (51): 185–187.
• Nietzsche, F. (1993). „Rywalizacja Homera”. W: Pisma pozostałe 1862–1875, przeł. B. Baran, 81–92. Kraków: Inter Esse.
• Platon (2022). Fajdros. Przeł. H. Podbielski, komentarz J. Gajda-Krynicka. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
• Schmitt, C. (2012). Teologia polityczna i inne pisma. Przeł. i wstępem opatrzył M. A. Cichocki. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Aletheia.
• Sloterdijk, P. (2011). Gniew i czas. Esej polityczno-psychologiczny. Przeł. Arkadiusz Żychliński. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
• Sontag, S. (2018). „O stylu”. W: Przeciw interpretacji i inne eseje. Przeł. M. Pasicka, A. Skucińska, D. Żukowski. Kraków: Wydawnictwo Karakter.
• Tukidydes (2024). Wojna peloponeska. Przeł., przedmową i przypisami opatrzył K. Kumaniecki. Wyd. 6. Warszawa: Czytelnik.
• Wodziński, C. (2016). Metafizyka i metapolityka. „Czarne zeszyty” Heideggera. Gdańsk: Fundacja Terytoria Książki.
• Wodziński, C. (2019). Światłocienie zła. Wyd. 2. Gdańsk: Fundacja Terytoria Książki.
Więcej informacji
Dodatkowe informacje (np. o kalendarzu rejestracji, prowadzących zajęcia, lokalizacji i terminach zajęć) mogą być dostępne w serwisie USOSweb: