O kondycji kulturowej Europy przełomu XX/XXI wieku. 520-KS1-3KON42

Kultura, rozumiana szeroko, jako całokształt ludzkich działań, obnaża duchową rzeczywistość człowieka. Jest ona we wszystkich swych przejawach sposobem jego bytowania, wyznacza także możliwości i wytycza drogi urzeczywistniania właściwych mu celów. Zmusza nie tylko do opisu i jego analizy, lecz przede wszystkim do refleksji.
Na przełomie XX/XXI w. rosnącej świadomości przemian społecznych często towarzyszy inspirowany przez ideologie społeczeństwa alternatywnego lub nurty kontrkulturowe antyintelektualizm. Ignorowanie racjonalnych składników kultury prowadzi do ucieczki w absurd, unikaniu zadawania sobie fundamentalnych pytań egzystencjalnych. Natomiast pomijanie pozaracjonalnych składników kultury prowadzi do uproszczonej wizji człowieka i świata.
W każdej kulturze, po okresach rozkwitu, złożoności oraz wysublimowania, następuje zanik sił twórczych, obumieranie jej ducha. Wyraźnie znać ten proces w kulturze europejskiej przełomu tysiącleci. Współcześnie kultura przekierunkowuje się ku praktycznemu zrealizowaniu określonych zadań, ku praktycznej organizacji i w poszerzaniu swoich wpływów. Rodzi się wola „użycia”, ma miejsce koncentracja na dostatku, wygodzie i przyjemnościach. To gubi kulturę, sprawia, że zaczyna ona obumierać. Zanikają głębia i subtelność myśli, najwyższe porywy twórczości artystycznej odchodzą do przeszłości.
Rozwój kultury może dokonywać się przy jednoczesnym ograniczaniu woli „użycia”, przy przezwyciężaniu żądzy „użycia”. Kiedy jednak w społeczeństwach dominuje żądza „użycia”, celem człowieka staje się życie samo, jego strona praktyczna, siła i szczęście. Na przełomie ostatnich dwóch stuleci, człowiek za bardzo chce „żyć”, budować i organizować „życie”. Kultura przestaje być wartością samą w sobie, ponieważ obumiera w niej wola tworzenia. Kultura nie może nadal trwać na swych pozycjach, jej cele przestają należeć do wyższej kultury duchowej, które odnoszą się nie do ilości, lecz do jakości. Zwyciężająca zasada ilości rozprasza twórczą energię kultury. Kultura, nie mogąc realizować celów i zadań, które zrodziły się w duchu jej twórców, upada, przestaje hołdować prawdzie, dobru, pięknu i mocy życia.

Kultura, rozumiana szeroko, jako całokształt ludzkich działań, obnaża duchową rzeczywistość człowieka. Jest ona we wszystkich swych przejawach sposobem jego bytowania, wyznacza także możliwości i wytycza drogi urzeczywistniania właściwych mu celów. Zmusza nie tylko do opisu i jego analizy, lecz przede wszystkim do refleksji.
Na przełomie XX/XXI w. rosnącej świadomości przemian społecznych często towarzyszy inspirowany przez ideologie społeczeństwa alternatywnego lub nurty kontrkulturowe antyintelektualizm. Ignorowanie racjonalnych składników kultury prowadzi do ucieczki w absurd, unikaniu zadawania sobie fundamentalnych pytań egzystencjalnych. Natomiast pomijanie pozaracjonalnych składników kultury prowadzi do uproszczonej wizji człowieka i świata.
W każdej kulturze, po okresach rozkwitu, złożoności oraz wysublimowania, następuje zanik sił twórczych, obumieranie jej ducha. Wyraźnie znać ten proces w kulturze europejskiej przełomu tysiącleci. Współcześnie kultura przekierunkowuje się ku praktycznemu zrealizowaniu określonych zadań, ku praktycznej organizacji i w poszerzaniu swoich wpływów. Rodzi się wola „użycia”, ma miejsce koncentracja na dostatku, wygodzie i przyjemnościach. To gubi kulturę, sprawia, że zaczyna ona obumierać. Zanikają głębia i subtelność myśli, najwyższe porywy twórczości artystycznej odchodzą do przeszłości.
Rozwój kultury może dokonywać się przy jednoczesnym ograniczaniu woli „użycia”, przy przezwyciężaniu żądzy „użycia”. Kiedy jednak w społeczeństwach dominuje żądza „użycia”, celem człowieka staje się życie samo, jego strona praktyczna, siła i szczęście. Na przełomie ostatnich dwóch stuleci, człowiek za bardzo chce „żyć”, budować i organizować „życie”. Kultura przestaje być wartością samą w sobie, ponieważ obumiera w niej wola tworzenia. Kultura nie może nadal trwać na swych pozycjach, jej cele przestają należeć do wyższej kultury duchowej, które odnoszą się nie do ilości, lecz do jakości. Zwyciężająca zasada ilości rozprasza twórczą energię kultury. Kultura, nie mogąc realizować celów i zadań, które zrodziły się w duchu jej twórców, upada, przestaje hołdować prawdzie, dobru, pięknu i mocy życia.

Adamczyk T., Desekularyzacja w warunkach globalizacji, [w:] Religia i religijność w warunkach globalizacji, red. M. Libiszowska-Żółtkowska, Kraków 2007, s. 64-76; Aldridge A., Konsumpcja, Warszawa 2006; Arendt H., Między czasem minionym i przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej, Warszawa 1994; Arendt H., Odpowiedzialność i władza sądzenia, Warszawa 2006; Banaszak G., Kmita J., Społeczno-regulacyjna koncepcja kultury, Warszawa 1994; Bauman Z., Nowoczesność i Zagłada, Kraków 2009; Bauman Z., Wieloznaczność nowoczesna. Nowoczesność wieloznaczna,
Warszawa 1995; Baumdrillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury, Warszawa 2006; Bell D., Kulturowe sprzeczności kapitalizmu, Warszawa 1994; Bierdiajew M., Nowe Średniowiecze. Los człowieka we współczesnym świecie, Warszawa 2003; Casanova J., Religie publiczne w nowoczesnym świecie, Kraków 2005; Delpech T., Powrót barbarzyństwa w XXI wieku, Warszawa 2008; Deunamuno M., Agonia chrystianizmu, Kęty 2002.
Fromm E., Mieć czy być?, Poznań 1997; Habermas J., Filozoficzny dyskurs nowoczesności, Kraków 2007; Hartmann N., Stosunek wartości i powinności, [w:] Z fenomenologii wartości, red. W. Galewicz, Kraków 1988, s. 101-109; Husserl E., Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, Toruń 1999; Kłoskowska A., Kultura masowa. Krytyka i obrona, Warszawa 2005; Linton R., Kulturowe podstawy osobowości, Warszawa 2000; Ortega y Gasset J., Bunt mas, Warszawa 1982; Simmel G., Filozofia pieniądza, Poznań 1997; Spengler O., Zmierzch Zachodu, Warszawa 2001; Znaniecki F., Upadek cywilizacji zachodniej, Poznań 1921.

Adamczyk T., Desekularyzacja w warunkach globalizacji, [w:] Religia i religijność w warunkach globalizacji, red. M. Libiszowska-Żółtkowska, Kraków 2007, s. 64-76; Aldridge A., Konsumpcja, Warszawa 2006; Arendt H., Między czasem minionym i przyszłym. Osiem ćwiczeń z myśli politycznej, Warszawa 1994; Arendt H., Odpowiedzialność i władza sądzenia, Warszawa 2006; Banaszak G., Kmita J., Społeczno-regulacyjna koncepcja kultury, Warszawa 1994; Bauman Z., Nowoczesność i Zagłada, Kraków 2009; Bauman Z., Wieloznaczność nowoczesna. Nowoczesność wieloznaczna,
Warszawa 1995; Baumdrillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury, Warszawa 2006; Bell D., Kulturowe sprzeczności kapitalizmu, Warszawa 1994; Bierdiajew M., Nowe Średniowiecze. Los człowieka we współczesnym świecie, Warszawa 2003; Casanova J., Religie publiczne w nowoczesnym świecie, Kraków 2005; Delpech T., Powrót barbarzyństwa w XXI wieku, Warszawa 2008; Deunamuno M., Agonia chrystianizmu, Kęty 2002.
Fromm E., Mieć czy być?, Poznań 1997; Habermas J., Filozoficzny dyskurs nowoczesności, Kraków 2007; Hartmann N., Stosunek wartości i powinności, [w:] Z fenomenologii wartości, red. W. Galewicz, Kraków 1988, s. 101-109; Husserl E., Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, Toruń 1999; Kłoskowska A., Kultura masowa. Krytyka i obrona, Warszawa 2005; Linton R., Kulturowe podstawy osobowości, Warszawa 2000; Ortega y Gasset J., Bunt mas, Warszawa 1982; Simmel G., Filozofia pieniądza, Poznań 1997; Spengler O., Zmierzch Zachodu, Warszawa 2001; Znaniecki F., Upadek cywilizacji zachodniej, Poznań 1921.