Źródłoznawstwo i metodologia historii XX w. 470-HS2-1ZM2

1. Bloch, Marc. Pochwała historii, czyli o zawodzie historyka. Przeł. Wanda Jedlicka. Wyd. II. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2009.
2. Langlois, Charles V.; Seignobos, Charles. Wstęp do badań historycznych. Przeł. Wanda Górkowa. Lwów: Księgarnia H. Altenberga; Warszawa: Wende i Spółka, 1912.
3. Handelsman, Marceli. Historyka. Warszawa: Neriton, 2010.
4. Topolski, Jerzy. Metodologia historii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984.
5. Topolski, Jerzy. Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.
6. Marrou, Henri-Irénée. O poznaniu historycznym. Przeł. Hubert Łaszkiewicz. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2011.
7. Pomian, Krzysztof. Przeszłość jako przedmiot wiedzy. Wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.
8. Kmita, Jerzy. Z problemów epistemologii historycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
9. Droysen, Johann Gustav. Zarys historyki. Przeł. Mateusz Bonecki i Jakub Duraj. Bydgoszcz: Epigram, 2012.
10. White, Hayden. Poetyka pisarstwa historycznego. Red. Ewa Domańska i Marek Wilczyński. Wyd. II. Kraków: Universitas, 2010.
11. Ankersmit, Frank. Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii. Red. Ewa Domańska. Kraków: Universitas, 2004.
12. Ricoeur, Paul. Pamięć, historia, zapomnienie. Przeł. Janusz Margański. Kraków: Universitas, 2006.
13. Burke, Peter. Historia i teoria społeczna. Przeł. Małgorzata Łamacz. Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2000.
14. Iggers, Georg. Historiografia XX wieku. Przegląd kierunków badawczych. Przeł. Agnieszka Gadzała. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2010.
15. Koselleck, Reinhart. Dzieje pojęć. Studia z semantyki i pragmatyki języka społeczno-politycznego. Przeł. Jarosław Marecki i Wojciech Kunicki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2009.
16. Koselleck, Reinhart. Warstwy czasu. Studia z metahistorii. Przeł. Krystyna Krzemieniowa i Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2012.
17. Wrzosek, Wojciech. O myśleniu historycznym. Bydgoszcz: Epigram, 2009.
18. Wrzosek, Wojciech. Historia–kultura–metafora. Powstanie nieklasycznej historiografii. Wyd. 2. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010.
19. Wilkowski, Marcin. Wprowadzenie do historii cyfrowej. Gdańsk: Instytut Kultury Miejskiej, 2013.
20. Skibiński, Paweł; Wiścicki, Tomasz (red.). Historyk wobec źródeł. Historiografia klasyczna i execute. Warszawa: DiG, 2010.

1. Bloch, Marc. Pochwała historii, czyli o zawodzie historyka. Przeł. Wanda Jedlicka. Wyd. II. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2009.
2. Langlois, Charles V.; Seignobos, Charles. Wstęp do badań historycznych. Przeł. Wanda Górkowa. Lwów: Księgarnia H. Altenberga; Warszawa: Wende i Spółka, 1912.
3. Handelsman, Marceli. Historyka. Warszawa: Neriton, 2010.
4. Topolski, Jerzy. Metodologia historii. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984.
5. Topolski, Jerzy. Teoria wiedzy historycznej. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1983.
6. Marrou, Henri-Irénée. O poznaniu historycznym. Przeł. Hubert Łaszkiewicz. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2011.
7. Pomian, Krzysztof. Przeszłość jako przedmiot wiedzy. Wyd. II. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2010.
8. Kmita, Jerzy. Z problemów epistemologii historycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1980.
9. Droysen, Johann Gustav. Zarys historyki. Przeł. Mateusz Bonecki i Jakub Duraj. Bydgoszcz: Epigram, 2012.
10. White, Hayden. Poetyka pisarstwa historycznego. Red. Ewa Domańska i Marek Wilczyński. Wyd. II. Kraków: Universitas, 2010.
11. Ankersmit, Frank. Narracja, reprezentacja, doświadczenie. Studia z teorii historiografii. Red. Ewa Domańska. Kraków: Universitas, 2004.
12. Ricoeur, Paul. Pamięć, historia, zapomnienie. Przeł. Janusz Margański. Kraków: Universitas, 2006.
13. Burke, Peter. Historia i teoria społeczna. Przeł. Małgorzata Łamacz. Warszawa–Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2000.
14. Iggers, Georg. Historiografia XX wieku. Przegląd kierunków badawczych. Przeł. Agnieszka Gadzała. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 2010.
15. Koselleck, Reinhart. Dzieje pojęć. Studia z semantyki i pragmatyki języka społeczno-politycznego. Przeł. Jarosław Marecki i Wojciech Kunicki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2009.
16. Koselleck, Reinhart. Warstwy czasu. Studia z metahistorii. Przeł. Krystyna Krzemieniowa i Jarosław Merecki. Warszawa: Oficyna Naukowa, 2012.
17. Wrzosek, Wojciech. O myśleniu historycznym. Bydgoszcz: Epigram, 2009.
18. Wrzosek, Wojciech. Historia–kultura–metafora. Powstanie nieklasycznej historiografii. Wyd. 2. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 2010.
19. Wilkowski, Marcin. Wprowadzenie do historii cyfrowej. Gdańsk: Instytut Kultury Miejskiej, 2013.
20. Skibiński, Paweł; Wiścicki, Tomasz (red.). Historyk wobec źródeł. Historiografia klasyczna i execute. Warszawa: DiG, 2010.

Zasady wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji (SI) w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku

Do dozwolonego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez
osoby kształcące się należy w szczególności:
1) korekta językowa i stylistyczna tekstu,
2) tłumaczenie maszynowe tekstu z lub na język obcy,
3) wyszukiwanie i organizowanie źródeł naukowych,
4) generowanie zestawień słów kluczowych,
5) analiza danych,
6) tworzenie symulacji i modelowanie,
7) wsparcie w procesie badawczym poprzez generowanie problemów
badawczych, poszukiwanie luk w wiedzy naukowej,
8) tworzenie kodu.

Do zabronionego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez
osoby kształcące się należy:
1) wykorzystywanie systemów SI wbrew zakazowi, o którym mowa w § 4 pkt 3,
2) wykorzystywanie systemów SI w innym zakresie lub w inny sposób niż
przedstawiony przez prowadzącego zajęcia,
3) niewystarczająca dokumentacja wykorzystania systemów SI,
4) automatyczne wykonanie zadania w całości lub części przez systemy SI,
5) cytowanie wyników wykorzystania systemów SI jako źródła informacji
bibliograficznej,
6) przedstawianie wyników wykorzystania systemów SI jako własnych wniosków badawczych.

BR.0210.1.31.2025
Zarządzenie nr 31
Rektora Uniwersytetu w Białymstoku
z dnia 11 kwietnia 2025 r.
w sprawie wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji
w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku
Na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1571 z późn. zm.), zarządzam, co następuje:
§ 1
Zarządzenie określa zasady wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku.
§ 2
Znaczenie terminów stosowanych w niniejszym zarządzeniu:
1) system SI – jest to system maszynowy, który został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu oraz który może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, a także który – na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów – wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne – zgodnie z art. 3 pkt 1 Rozporządzenia 2024/1689 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji),
2) osoby kształcące się – oznacza studentów, doktorantów, uczestników studiów podyplomowych oraz uczestników innych form kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku,
3) prowadzący zajęcia – oznacza pracowników dydaktycznych, badawczych lub badawczo-dydaktycznych, oraz inne osoby prowadzące zajęcia na Uniwersytecie w Białymstoku,
4) prace pisemne – prace zaliczeniowe, prace dyplomowe, rozprawy doktorskie, prace końcowe i inne pisemne formy weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się przygotowywane w trakcie kształcenia przez osoby kształcące się.
§ 3
1. Prowadzący zajęcia oraz osoby kształcące się powinny wykorzystywać systemy SI zgodnie z normami prawnymi i etycznymi, zapewniające przejrzystość oraz uczciwość.
2. Prowadzący zajęcia może w sylabusie studiów lub w programie kształcenia w przypadku innych form kształcenia określić szczegółowe zasady wykorzystywania systemów SI.
§ 4
Do obowiązków prowadzącego zajęcia należy przedstawienie:
1) zasad wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych,
2) zakresu i sposobu wykorzystywania systemów SI przy przygotowywaniu prac pisemnych oraz sposobu jego dokumentowania,
3) które zadania powinny zostać wykonane bez wykorzystania systemów SI.
§ 5
1. Osoby kształcące się powinny wykorzystywać systemy SI w sposób wspierający proces dydaktyczny, w szczególności w osiąganiu efektów uczenia się, a nie jako zamiennik krytycznego myślenia i kreatywności.
2. Zakazuje się korzystania z systemów SI podczas egzaminów oraz zaliczeń, chyba że polecenia lub treści zadań określają sposób korzystania z nich.
§ 6
1. Do dozwolonego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez osoby kształcące się należy w szczególności:
1) korekta językowa i stylistyczna tekstu,
2) tłumaczenie maszynowe tekstu z lub na język obcy,
3) wyszukiwanie i organizowanie źródeł naukowych,
4) generowanie zestawień słów kluczowych,
5) analiza danych,
6) tworzenie symulacji i modelowanie,
7) wsparcie w procesie badawczym poprzez generowanie problemów badawczych, poszukiwanie luk w wiedzy naukowej,
8) tworzenie kodu.
2. Do obowiązków osoby kształcącej należy w szczególności:
1) odpowiednie przygotowanie danych wejściowych do systemu SI,
2) każdorazowa weryfikacja uzyskanych wyników wykorzystania systemów SI pod względem ich prawdziwości,
3) udokumentowanie sposobu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych zgodnie z zasadami i zakresem przedstawionym przez prowadzącego zajęcia,
4) przedstawienie sposobu wykorzystania systemów SI przy wykonywaniu zadań na każdorazowe polecenie prowadzącego zajęcia.
§ 7
1. Do zabronionego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez osoby kształcące się należy:
1) wykorzystywanie systemów SI wbrew zakazowi, o którym mowa w § 4 pkt 3,
2) wykorzystywanie systemów SI w innym zakresie lub w inny sposób niż przedstawiony przez prowadzącego zajęcia,
3) niewystarczająca dokumentacja wykorzystania systemów SI,
4) automatyczne wykonanie zadania w całości lub części przez systemy SI,
5) cytowanie wyników wykorzystania systemów SI jako źródła informacji bibliograficznej,
6) przedstawianie wyników wykorzystania systemów SI jako własnych wniosków badawczych.
2. Prowadzący zajęcia może wyrazić zgodę na wykorzystanie systemów SI przy wykonywaniu poszczególnych zadań, określonych w ust. 1 pkt 4–6 jeżeli jest to celowe dla weryfikacji efektów uczenia się.
§ 8
1. Prowadzący zajęcia może żądać wyjaśnień od osoby kształcącej się w przypadku powzięcia podejrzeń o naruszeniu zakazów określonych w § 7 ust. 1 lub obowiązków określonych w § 6 ust. 2.
2. Prace licencjackie, magisterskie i rozprawy doktorskie mogą podlegać weryfikacji za pomocą narzędzi pozwalających na określenie prawdopodobieństwa zabronionego użycia systemów SI przy ich przygotowywaniu.
§ 9
Prowadzący zajęcia jest zobowiązany do poinformowania, w sylabusie studiów, programie kształcenia lub przez USOSMAIL, osób kształcących się o zasadach wykorzystania systemów SI, o których mowa w niniejszym zarządzeniu, w tym w szczególności o kwestiach wynikających z § 4, w poniższych terminach:
1) do 30 kwietnia 2025 r.,
2) 14 dni od rozpoczęcia zajęć w ramach poszczególnych semestrów.
§ 10
W przypadku udowodnienia nieetycznego lub niezgodnego z postanowieniami niniejszego zarządzenia wykorzystania systemów SI zastosowanie mają odrębne przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej.
§ 11
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.

BR.0210.1.31.2025
Zarządzenie nr 31
Rektora Uniwersytetu w Białymstoku
z dnia 11 kwietnia 2025 r.
w sprawie wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji
w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku
Na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1571 z późn. zm.), zarządzam, co następuje:
§ 1
Zarządzenie określa zasady wykorzystywania systemów sztucznej inteligencji w procesie kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku.
§ 2
Znaczenie terminów stosowanych w niniejszym zarządzeniu:
1) system SI – jest to system maszynowy, który został zaprojektowany do działania z różnym poziomem autonomii po jego wdrożeniu oraz który może wykazywać zdolność adaptacji po jego wdrożeniu, a także który – na potrzeby wyraźnych lub dorozumianych celów – wnioskuje, jak generować na podstawie otrzymanych danych wejściowych wyniki, takie jak predykcje, treści, zalecenia lub decyzje, które mogą wpływać na środowisko fizyczne lub wirtualne – zgodnie z art. 3 pkt 1 Rozporządzenia 2024/1689 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 300/2008, (UE) nr 167/2013, (UE) nr 168/2013, (UE) 2018/858, (UE) 2018/1139 i (UE) 2019/2144 oraz dyrektyw 2014/90/UE, (UE) 2016/797 i (UE) 2020/1828 (akt w sprawie sztucznej inteligencji),
2) osoby kształcące się – oznacza studentów, doktorantów, uczestników studiów podyplomowych oraz uczestników innych form kształcenia na Uniwersytecie w Białymstoku,
3) prowadzący zajęcia – oznacza pracowników dydaktycznych, badawczych lub badawczo-dydaktycznych, oraz inne osoby prowadzące zajęcia na Uniwersytecie w Białymstoku,
4) prace pisemne – prace zaliczeniowe, prace dyplomowe, rozprawy doktorskie, prace końcowe i inne pisemne formy weryfikacji osiągniętych efektów uczenia się przygotowywane w trakcie kształcenia przez osoby kształcące się.
§ 3
1. Prowadzący zajęcia oraz osoby kształcące się powinny wykorzystywać systemy SI zgodnie z normami prawnymi i etycznymi, zapewniające przejrzystość oraz uczciwość.
2. Prowadzący zajęcia może w sylabusie studiów lub w programie kształcenia w przypadku innych form kształcenia określić szczegółowe zasady wykorzystywania systemów SI.
§ 4
Do obowiązków prowadzącego zajęcia należy przedstawienie:
1) zasad wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych,
2) zakresu i sposobu wykorzystywania systemów SI przy przygotowywaniu prac pisemnych oraz sposobu jego dokumentowania,
3) które zadania powinny zostać wykonane bez wykorzystania systemów SI.
§ 5
1. Osoby kształcące się powinny wykorzystywać systemy SI w sposób wspierający proces dydaktyczny, w szczególności w osiąganiu efektów uczenia się, a nie jako zamiennik krytycznego myślenia i kreatywności.
2. Zakazuje się korzystania z systemów SI podczas egzaminów oraz zaliczeń, chyba że polecenia lub treści zadań określają sposób korzystania z nich.
§ 6
1. Do dozwolonego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez osoby kształcące się należy w szczególności:
1) korekta językowa i stylistyczna tekstu,
2) tłumaczenie maszynowe tekstu z lub na język obcy,
3) wyszukiwanie i organizowanie źródeł naukowych,
4) generowanie zestawień słów kluczowych,
5) analiza danych,
6) tworzenie symulacji i modelowanie,
7) wsparcie w procesie badawczym poprzez generowanie problemów badawczych, poszukiwanie luk w wiedzy naukowej,
8) tworzenie kodu.
2. Do obowiązków osoby kształcącej należy w szczególności:
1) odpowiednie przygotowanie danych wejściowych do systemu SI,
2) każdorazowa weryfikacja uzyskanych wyników wykorzystania systemów SI pod względem ich prawdziwości,
3) udokumentowanie sposobu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych zgodnie z zasadami i zakresem przedstawionym przez prowadzącego zajęcia,
4) przedstawienie sposobu wykorzystania systemów SI przy wykonywaniu zadań na każdorazowe polecenie prowadzącego zajęcia.
§ 7
1. Do zabronionego zakresu wykorzystania systemów SI w pracach pisemnych przez osoby kształcące się należy:
1) wykorzystywanie systemów SI wbrew zakazowi, o którym mowa w § 4 pkt 3,
2) wykorzystywanie systemów SI w innym zakresie lub w inny sposób niż przedstawiony przez prowadzącego zajęcia,
3) niewystarczająca dokumentacja wykorzystania systemów SI,
4) automatyczne wykonanie zadania w całości lub części przez systemy SI,
5) cytowanie wyników wykorzystania systemów SI jako źródła informacji bibliograficznej,
6) przedstawianie wyników wykorzystania systemów SI jako własnych wniosków badawczych.
2. Prowadzący zajęcia może wyrazić zgodę na wykorzystanie systemów SI przy wykonywaniu poszczególnych zadań, określonych w ust. 1 pkt 4–6 jeżeli jest to celowe dla weryfikacji efektów uczenia się.
§ 8
1. Prowadzący zajęcia może żądać wyjaśnień od osoby kształcącej się w przypadku powzięcia podejrzeń o naruszeniu zakazów określonych w § 7 ust. 1 lub obowiązków określonych w § 6 ust. 2.
2. Prace licencjackie, magisterskie i rozprawy doktorskie mogą podlegać weryfikacji za pomocą narzędzi pozwalających na określenie prawdopodobieństwa zabronionego użycia systemów SI przy ich przygotowywaniu.
§ 9
Prowadzący zajęcia jest zobowiązany do poinformowania, w sylabusie studiów, programie kształcenia lub przez USOSMAIL, osób kształcących się o zasadach wykorzystania systemów SI, o których mowa w niniejszym zarządzeniu, w tym w szczególności o kwestiach wynikających z § 4, w poniższych terminach:
1) do 30 kwietnia 2025 r.,
2) 14 dni od rozpoczęcia zajęć w ramach poszczególnych semestrów.
§ 10
W przypadku udowodnienia nieetycznego lub niezgodnego z postanowieniami niniejszego zarządzenia wykorzystania systemów SI zastosowanie mają odrębne przepisy dotyczące odpowiedzialności dyscyplinarnej.
§ 11
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.